Homiladorlik davrida ayol organizmi juda katta o'zgarishlarga yuz tutadi va har bir a'zo o'ziga xos vazifani bajaradi.
Istmik-servikal yetishmovchilik: muddatidan oldingi tugruq xavfi
Homiladorlik davrida ayol organizmi juda katta o'zgarishlarga yuz tutadi va har bir a'zo o'ziga xos vazifani bajaradi.
Bachadon bo'yni homiladorlikning normal kechishida hal qiluvchi rol o'ynaydigan a'zolardan biri hisoblanadi.
U homiladorlik davomida homilani bachadon bo'shlig'ida ushlab turish uchun zich yopilgan darvoza vazifasini o'taydi.
Biroq, ba'zi holatlarda bu darvoza o'z vazifasini bajara olmaydi va muddatidan oldin ochilib ketadi.
Tibbiyotda bu holat istmik-servikal yetishmovchilik (ISY) deb ataladi.
Ushbu holat homiladorlikning ikkinchi trimestrida homila tushishi yoki erta tug'ruqning asosiy sabablaridan biridir.
JSST va xalqaro ginekologlar assotsiatsiyalari (FIGO, ACOG) ma'lumotlariga ko'ra, ISY o'z vaqtida aniqlansa, homiladorlikni muvaffaqiyatli saqlab qolish imkoniyati yuqori bo'ladi.
Ushbu maqolada biz ISY nima ekanligi, uning sabablari, tashxislash va davolash usullari haqida batafsil to'xtalamiz.
Kasallik nima
Istmik-servikal yetishmovchilik - bu bachadon bo'ynining homiladorlikni oxirigacha yetkazish uchun yetarli darajada kuchli bo'lmasligi holatidir.
Normal holatda bachadon bo'yni zich, uzun va yopiq bo'ladi, faqat tug'ruq jarayoni boshlanganda yumshab, qisqarib va ochila boshlaydi.
ISY mavjud bo'lganda esa, bachadon bo'yni homilaning va bachadon ichidagi bosimning og'irligi ostida muddatidan oldin (odatda 14-24 haftalar oralig'ida) ochila boshlaydi.
Eng xavfli jihati shundaki, bu jarayon ko'pincha og'riqsiz va bachadon qisqarishlarisiz (to'lg'oqsiz) kechadi.
Natijada homila pardalari pastga tushadi, yoriladi va homila tushishi yoki muddatidan oldin tug'ruq sodir bo'ladi.
Bu holat barcha homiladorliklarning taxminan 1 foizida, takroriy kech muddatdagi abortlar va erta tug'ruqlarning esa 20-25 foizida uchraydi.
Tibbiy nuqtai nazardan, ISY bachadon bo'yni tuzilmasidagi biriktiruvchi to'qima va mushaklarning anatomik yoki funksional nuqsonidir.
Sabablar va xavf omillari
ISY yuzaga kelishining sabablari turlicha bo'lib, ularni shartli ravishda bir necha guruhga bo'lish mumkin.
Birinchi guruh - bu tug'ma omillar bo'lib, ayol bachadoni va uning bo'yni tuzilishidagi anomaliyalar bilan bog'liq.
Masalan, bachadon rivojlanishidagi nuqsonlar (ikki shoxli bachadon, bachadon ichidagi to'siqlar) ko'pincha ISY bilan birga keladi.
Shuningdek, biriktiruvchi to'qimaning tug'ma sustligi (kollagen yetishmovchiligi) ham bachadon bo'ynining elastikligini oshirib, uning muddatidan oldin ochilishiga olib keladi.
Ikkinchi guruh - orttirilgan yoki mexanik shikastlanishlar bilan bog'liq omillardir.
Avvalgi tug'ruqlarda bachadon bo'ynining chuqur yirtilishi, ayniqsa yirik homila yoki akusherlik qisqichlari qo'llanilganda sodir bo'lgan jarohatlar asosiy sabablardandir.
Bachadon bo'ynida o'tkazilgan jarrohlik amaliyotlari, masalan, konizatsiya (bachadon bo'yni qismini kesib olish), bachadon bo'yni eroziyasini agressiv davolash usullari ham to'qima butunligini buzadi.
Sun'iy abortlar yoki diagnostik qirib olish (viskablivanie) jarayonida bachadon bo'ynining majburiy kengaytirilishi ham mexanik shikast yetkazishi mumkin.
Uchinchi guruh - gormonal buzilishlardir.
Homiladorlikni saqlab turuvchi asosiy gormon - progesteronning yetishmasligi yoki erkaklik gormonlari (androgenlar)ning ko'payib ketishi bachadon bo'yni to'qimasining muddatidan oldin yumshashiga sabab bo'ladi.
To'rtinchi guruh - homiladorlikning o'ziga xos xususiyatlari, masalan, ko'p homilali homiladorlik (egizaklar) yoki ko'p suvlilik (poligidramnion).
Bunday holatlarda bachadon ichidagi bosim me'yordan ancha yuqori bo'ladi va hatto sog'lom bachadon bo'yni ham bu bosimga dosh berolmasligi mumkin.
Belgilar
ISYning eng katta xavfi uning "sokin" kechishidadir, ya'ni ko'p hollarda ayol hech qanday og'riq sezmaydi.
Biroq, diqqatli bo'lganda ba'zi bilinar-bilinmas belgilarni payqash mumkin.
Qorinning pastki qismida yoki bel sohasida og'irlik yoki bosim hissi paydo bo'lishi mumkin.
Qindan shilliq ko'rinishidagi ajratmalarning ko'payishi, ba'zan ularning rangsiz yoki bir oz pushti bo'lishi bachadon bo'yni ochilayotganidan dalolat berishi mumkin.
Qindan "nimadir tushib ketadigandek" yoki pastga qarab bosim hissi, ayniqsa uzoq vaqt tik turganda kuchayishi kuzatiladi.
Siydik chiqarishning tezlashishi, garchi bu oddiy homiladorlikda ham bo'lsa-da, ISYda homila pufagining pastga tushishi natijasida qovuqni bosishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
Ba'zi ayollarda qindan suvli ajratmalar kelishi kuzatiladi, bu homila pardasining butunligi buzilganidan yoki uning pastga tushganidan dalolat beradi.
Shuni yodda tutish kerakki, ISY ko'pincha 16-dan 24-haftagacha bo'lgan davrda o'zini namoyon qiladi, shuning uchun bu davrda har qanday noan'anaviy hisga e'tiborli bo'lish lozim.
Tashxis (tekshiruvlar)
ISY tashxisi kompleks yondashuvni talab qiladi va faqat shifokor tomonidan qo'yiladi.
Birinchi navbatda, shifokor ayolning akusherlik tarixini (anamnezini) o'rganadi.
Agar ayolda avval kech muddatda (14 haftadan keyin) o'z-o'zidan homila tushishi yoki erta tug'ruq holatlari bo'lgan bo'lsa, u avtomatik ravishda xavf guruhiga kiradi.
Ginekologik ko'rik davomida shifokor bachadon bo'ynining yumshoqligini, tashqi va ichki bo'g'izning holatini tekshiradi.
Hozirgi kunda ISYni aniqlashning eng ishonchli usuli - bu ultratovushli tservikometriyadir.
Tservikometriya - qin orqali maxsus datchik yordamida bachadon bo'yni uzunligini o'lchash jarayonidir.
Normal holatda homiladorlikning 20-24 haftalarida bachadon bo'yni uzunligi 35-40 mm dan kam bo'lmasligi kerak.
Agar bachadon bo'yni uzunligi 25 mm dan qisqa bo'lsa, bu ISY xavfi borligidan va shoshilinch choralar ko'rish zarurligidan dalolat beradi.
Shuningdek, UTTda ichki bo'g'izning ochilishi va homila pufagining "V" yoki "U" shaklida bachadon bo'yni kanaliga kirib qolishi ham ko'rinadi.
Ba'zi hollarda shifokor qindan surtma olib, infeksiyalarga tahlil o'tkazadi, chunki yashirin infeksiyalar ham bachadon bo'ynini bo'shashtirishi mumkin.
Davolash usullari
ISY aniqlanganda davolash usuli kasallikning og'irlik darajasiga, homiladorlik muddatiga va bachadon bo'ynining holatiga qarab tanlanadi.
Asosiy maqsad - bachadon bo'ynini mexanik ravishda ushlab turish va homiladorlikni imkon qadar uzoqroq muddatga saqlashdir.
Birinchi usul - konservativ davolash bo'lib, bunda akusherlik pessariysi qo'llaniladi.
Akusherlik pessariysi (ko'pincha "halqa" deb ataladi) - bu silikon yoki plastikdan tayyorlangan maxsus moslama bo'lib, u qin ichiga, bachadon bo'yniga o'rnatiladi.
Pessariy bachadon bo'ynidagi bosimni qayta taqsimlaydi va uning yanada ochilishiga to'sqinlik qiladi.
Bu usul jarrohlik aralashuvini talab qilmaydi, og'riqsiz o'rnatiladi va yuqori samaradorlikka ega.
Ikkinchi usul - jarrohlik amaliyoti, ya'ni bachadon bo'yniga chok qo'yish (servikal serklyaj).
Bu amaliyot odatda 14 haftadan 24 haftagacha bo'lgan muddatda, umumiy yoki spinal anesteziya ostida amalga oshiriladi.
Shifokor bachadon bo'yni atrofini maxsus mustahkam ip bilan tikib, uni mahkamlab qo'yadi.
Choklar tug'ruqqa yaqin (37-haftada) yoki tug'ruq faoliyati boshlanganda olib tashlanadi.
Uchinchi komponent - dori-darmonlar bilan davolash.
Bunda asosan progesteron gormoni preparatlari buyuriladi, chunki ular bachadon bo'ynini mustahkamlash va bachadon tonusini pasaytirish xususiyatiga ega.
Shuningdek, agar bachadon mushaklari tez-tez qisqarib tursa, tokolitiklar (bachadonni bo'shashtiruvchi dorilar) qo'llanilishi mumkin.
To'rtinchi muhim jihat - turmush tarzini o'zgartirish.
ISY aniqlangan ayollarga jismoniy faollikni cheklash, og'ir yuk ko'tarmaslik, jinsiy aloqadan saqlanish va ko'proq yotgan holda dam olish tavsiya etiladi.
Ba'zi hollarda "yotoq rejimi" (bed rest) qat'iy talab qilinishi mumkin, bunda hatto ovqatlanish ham yotgan holda amalga oshiriladi.
Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri
ISY o'z vaqtida davolanmasa, oqibatlari juda jiddiy bo'lishi mumkin.
Eng asosiysi - bu homilaning 22-haftagacha tushishi yoki 22-haftadan 37-haftagacha bo'lgan muddatda erta tug'ruq sodir bo'lishidir.
Erta tug'ilgan chaqaloqlar ko'pincha nafas olish tizimi, markaziy nerv tizimi va boshqa a'zolarining yetilmaganligi sababli reanimatsiya yordamiga muhtoj bo'ladi.
Biroq, zamonaviy tibbiyot ISY bilan homilani 37-38 haftagacha yetkazish imkonini beradi.
Ayolning umumiy reproduktiv salomatligiga kelsak, ISY odatda keyingi homiladorliklarda ham takrorlanish moyilligiga ega.
Shuning uchun, bir marta ISY tashxisi qo'yilgan ayol keyingi safar homiladorlikni rejalashtirishdan boshlab shifokor nazoratida bo'lishi kerak.
Jarrohlik choklari yoki pessariy o'rnatish keyingi homiladorliklarga salbiy ta'sir ko'rsatmaydi, aksincha ularni muvaffaqiyatli yakunlashga yordam beradi.
Bachadon bo'yni choklari olib tashlangandan so'ng, tug'ruq yo'llari tabiiy tug'ruq uchun ochiq bo'ladi, agar boshqa tibbiy qarshi ko'rsatmalar bo'lmasa.
Profilaktika
ISYning oldini olish homiladorlikdan ancha oldin boshlanishi kerak.
Birinchidan, abortlardan va bachadon bo'yniga shikast yetkazuvchi boshqa muolajalardan saqlanish zarur.
Agar ayolda ginekologik kasalliklar bo'lsa, ularni homiladorlikkacha davolash lozim.
Ikkinchidan, homiladorlikni rejalashtirish bosqichida gormonal fonni tekshirish va kerak bo'lsa korreksiya qilish kerak.
Uchinchidan, agar ayolda avval kech muddatdagi abortlar yoki erta tug'ruqlar bo'lgan bo'lsa, u bu haqda shifokorga batafsil ma'lumot berishi shart.
Homiladorlik davrida profilaktika 12-haftadan boshlab muntazam ravishda UTT tservikometriyasini o'tkazishdan iborat.
Xavf guruhidagi ayollarga profilaktik ravishda progesteron preparatlari tayinlanishi mumkin.
Shuningdek, infeksiyalarni o'z vaqtida aniqlash va davolash ham bachadon bo'yni zaiflashishining oldini oladi.
Sog'lom turmush tarzi, to'g'ri ovqatlanish va ortiqcha jismoniy zo'riqishdan qochish ham muhim profilaktik choradir.
Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak
Homilador ayol o'z tanasidagi o'zgarishlarga juda sezgir bo'lishi kerak.
Quyidagi belgilar kuzatilganda zudlik bilan tez yordam chaqirish yoki shifokorga borish shart:
- Qorinning pastki qismida yoki belda muntazam ravishda takrorlanuvchi, simillovchi yoki tutib-tutib tutadigan og'riqlar paydo bo'lishi.
- Qindan har qanday miqdordagi qonli yoki pushti rangli ajratmalar kelishi.
- Qindan ko'p miqdorda rangsiz suvli suyuqlik kelishi (bu homila atrofidagi suvlar ketishi bo'lishi mumkin).
- Qin sohasida yoki to'g'ri ichakda kuchli bosim, nimadir "tushib kelayotgan" hissi.
- Bachadonning tez-tez (soatiga 4 martadan ko'p) va og'riqli qisqarishi (tonusning oshishi).
- Qindan shilliq tiqinning (probka) tushishi.
Eslab qoling, ISYda har bir soat g'animat bo'lishi mumkin va o'z vaqtida ko'rsatilgan yordam homilaning hayotini saqlab qoladi.
Ko'p beriladigan savollar
1. ISY har doim jarrohlik amaliyoti (chok qo'yish) bilan davolanadimi?
Yo'q, har doim ham emas. Agar bachadon bo'yni uzunligi va holati imkon bersa, shifokor faqat pessariy (halqa) o'rnatish va gormonal davo bilan cheklanishi mumkin. Jarrohlik amaliyoti ko'proq og'ir holatlarda yoki pessariy yordam bermasa qo'llaniladi.
2. Bachadon bo'yniga chok qo'yilgandan keyin yurish mumkinmi?
Chok qo'yilgandan keyin bir necha kun davomida shifoxonada yotoq rejimi tavsiya etiladi. Shundan so'ng ayol asta-sekin harakatlanishi mumkin, biroq jismoniy mehnat, uzoq vaqt tik turish va jinsiy hayot butunlay taqiqlanadi.
3. Pessariy yoki choklar bolaga zarar yetkazmaydimi?
Yo'q, bu moslamalar va choklar qin sohasida, ya'ni bachadonning pastki qismida bo'ladi. Ular homila pufagi va bolaga bevosita tegmaydi va uning rivojlanishiga mutlaqo xalaqit bermaydi. Aksincha, ular bolani tashqi muhit infeksiyalaridan va erta tushib ketishdan himoya qiladi.
4. Agar birinchi homiladorlikda ISY bo'lgan bo'lsa, ikkinchisida ham bo'ladimi?
ISYning takrorlanish ehtimoli juda yuqori, ayniqsa u bachadon bo'yni tuzilishidagi nuqsonlar yoki jarohatlar bilan bog'liq bo'lsa. Shuning uchun ikkinchi homiladorlikda shifokorlar 12-14 haftadan boshlab holatni qattiq nazoratga oladilar va ko'pincha profilaktik choralar ko'radilar.
5. ISYda tug'ruq qanday amalga oshiriladi?
Agar ISYdan tashqari boshqa ko'rsatmalar (masalan, yo'ldoshning noto'g'ri joylashishi yoki homilaning ko'ndalang kelishi) bo'lmasa, tug'ruq tabiiy yo'l bilan o'tishi mumkin. 37-haftada choklar yoki pessariy olib tashlanadi va shundan so'ng tug'ruq istalgan vaqtda boshlanishi mumkin.
Xulosa
Istmik-servikal yetishmovchilik - bu murakkab, lekin zamonaviy akusherlikda samarali boshqarilishi mumkin bo'lgan holatdir.
Eng muhimi, homiladorlikni erta muddatlarda hisobga qo'yish, shifokorning barcha tavsiyalariga amal qilish va muntazam ravishda UTT tekshiruvlaridan o'tib turishdir.
Tibbiyotning rivojlanishi bugungi kunda hatto eng murakkab ISY holatlarida ham ayolga sog'lom farzandni dunyoga keltirish imkonini bermoqda.
O'z sog'lig'ingizga va his-tuyg'ularingizga e'tiborli bo'ling, har qanday shubha paydo bo'lganda shifokoringiz bilan maslahatlashing.
Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.
