Muddatidan oldingi tug'ruq: belgilari va oldini olish

Muddatidan oldingi tug'ruq: belgilari va oldini olish

Homiladorlik davri ayol kishi uchun ham mo'jizaviy, ham mas'uliyatli jarayondir. Ushbu davrning eng muhim maqsadi sog'lom bolani to'liq muddatda dunyoga keltirishdir. Biroq, ba'zida tabiat o'z rejalarini o'zgartiradi va bola kutilganidan erta tug'iladi. Muddatidan oldingi tug'ruq - bu nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy masala bo'lib, u chaqaloqning kelajakdagi salomatligi va rivojlanishiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Zamonaviy akusherlik va ginekologiya bu holatni o'rganishda va oldini olishda sezilarli yutuqlarga erishgan bo'lsa-da, har bir homilador ayol xavf belgilarini bilishi va ularga e'tiborli bo'lishi shart.

Muddatidan oldingi tug'ruq nima

Tibbiy ta'rifga ko'ra, muddatidan oldingi tug'ruq deb homiladorlikning 22-haftasidan boshlab 37-haftasigacha (36 hafta va 6 kun) sodir bo'lgan tug'ruq jarayoniga aytiladi. Bu davrda tug'ilgan chaqaloqlar chala tug'ilgan deb hisoblanadi. Butunjahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, har yili dunyo miqyosida 15 millionga yaqin bola muddatidan oldin tug'iladi. Bu jarayon bachadon bo'yni ochilishi va muntazam bachadon qisqarishlari bilan xarakterlanadi. Chaqaloqning vazni odatda 500 grammdan 2500 grammgacha bo'lishi mumkin. Chala tug'ilganlik darajasi homiladorlik haftasiga qarab bir necha guruhga bo'linadi: juda erta (28 haftagacha), o'ta erta (28-32 hafta) va o'rtacha yoki kech chala tug'ilish (32-37 hafta).

Sabablar va xavf omillari

Muddatidan oldingi tug'ruqning kelib chiqish sabablari turlicha va ko'pincha bir nechta omillarning birikmasidan iborat bo'ladi. Asosiy sabablardan biri bu infeksion jarayonlardir. Urogenital tizimdagi infeksiyalar bachadon qisqarishini qo'zg'atuvchi moddalar ishlab chiqarilishiga olib keladi. Yana bir muhim omil - bu bachadonning haddan tashqari cho'zilishi bo'lib, bu ko'p homilali homiladorlik yoki ko'p suvlilik (poligidramnion) holatlarida kuzatiladi.

Xavf omillarini bir necha guruhga bo'lish mumkin:

• Anamnezdagi omillar: Avvalgi homiladorliklarda muddatidan oldin tug'ruqning bo'lganligi eng katta xavf omilidir. Shuningdek, ketma-ket abortlar yoki bachadon bo'ynidagi jarrohlik amaliyotlari ham xavfni oshiradi.
• Akusherlik omillari: Yo'ldoshning oldinda kelishi, yo'ldoshning vaqtidan oldin ko'chishi, bachadon bo'yni yetishmovchiligi (istmik-servikal yetishmovchilik) va bachadon rivojlanishidagi nuqsonlar.
• Onaning umumiy salomatligi: Surunkali kasalliklar, xususan, arterial gipertenziya, qandli diabet, buyrak kasalliklari va autoimmun buzilishlar. Shuningdek, homiladorlik davridagi o'tkir yuqumli kasalliklar (gripp, pnevmoniya, pielonefrit).
• Ijtimoiy-biologik omillar: Onaning yoshi (18 yoshdan kichik yoki 35 yoshdan katta), og'ir jismoniy mehnat, surunkali stress, noto'g'ri ovqatlanish, zararli odatlar (tamaki chekish, alkogol iste'moli) va homiladorliklar orasidagi qisqa vaqt (18 oydan kam).

Belgilar

Muddatidan oldingi tug'ruq belgilari ba'zan sezilarsiz bo'lishi mumkin, shuning uchun ayol o'z organizmidagi har qanday o'zgarishga hushyor bo'lishi kerak. Belgilar to'satdan boshlanishi yoki bir necha kun davomida asta-sekin kuchayib borishi mumkin.

Asosiy belgilar quyidagilardan iborat:

• Bachadon qisqarishlari: Qorinning pastki qismida muntazam ravishda tosh qotish hissi. Agar bu qisqarishlar har 10-15 daqiqada takrorlansa va dam olganda o'tib ketmasa, bu xavfli belgi hisoblanadi.
• Beldagi og'riqlar: Bel sohasida to'xtovsiz, simillovchi yoki davriy ravishda kuchayuvchi og'riqlar paydo bo'lishi.
• Qorin pastidagi bosim: Go'yo bola pastga qarab itarilayotgandek bosim hissi.
• Qindan ajralmalar o'zgarishi: Ajralmalar miqdorining ko'payishi, ularning suvli, shilliq yoki qon aralash bo'lishi.
• Qonli surtma: Qindan oz miqdorda bo'lsa ham qonli yoki pushti rangli ajralma kelishi shilliq tiqinning ko'chayotganidan dalolat berishi mumkin.
• Qog'onoq suvlarining ketishi: Qindan to'satdan ko'p miqdorda yoki oqib suv kelishi. Bu holatda tug'ruq faoliyati yaqin soatlarda boshlanishi ehtimoli juda yuqori.

Tashxis (tekshiruvlar)

Agar muddatidan oldingi tug'ruq shubhasi bo'lsa, shifokor zudlik bilan bir qator tekshiruvlarni o'tkazadi. Tashxis qo'yishdan maqsad tug'ruq jarayoni haqiqatan ham boshlanganini aniqlash va chaqaloqning holatini baholashdir.

• Umumiy va ginekologik ko'rik: Shifokor bachadon tonusini tekshiradi va ko'zgular yordamida bachadon bo'ynining holatini, undagi o'zgarishlarni va ajralmalarni ko'zdan kechiradi.
• Transvaginal ultratovush tekshiruvi (UZI): Bu tekshiruv orqali bachadon bo'yni uzunligi o'lchanadi. Agar bachadon bo'yni uzunligi 25 mm dan qisqa bo'lsa, bu tug'ruq xavfi borligini ko'rsatadi.
• Fetal fibronektin testi: Bu maxsus test bo'lib, qin ajralmasida fibronektin oqsilini aniqlashga asoslangan. Bu oqsil homiladorlikning 22-34 haftalari oralig'ida bo'lmasligi kerak. Uning mavjudligi yaqin 1-2 hafta ichida tug'ruq sodir bo'lishi mumkinligidan dalolat beradi.
• Kardiotokografiya (KTG): Homilaning yurak urishi va bachadon qisqarishlarini qayd etish uchun qo'llaniladi.
• Laborator tahlillar: Infeksiyalarni aniqlash uchun qon va siydik tahlillari, shuningdek, qin surtmasining ekmasi olinadi.

Davolash usullari

Muddatidan oldingi tug'ruq xavfi aniqlanganda, davolashning asosiy maqsadi homiladorlikni iloji boricha uzaytirish yoki chaqaloqni tug'ilishga tayyorlashdir.

• Medikamentoz (dori vositalari bilan) davolash: Birinchi navbatda tokolitik terapiya qo'llaniladi. Bu dorilar bachadon mushaklarini bo'shashtirish va qisqarishlarni to'xtatishga qaratilgan. Bu ko'pincha tug'ruqni 48 soatgacha kechiktirish imkonini beradi. Ushbu vaqt ichida homilaning o'pkasini yetiltirish uchun kortikosteroid gormonlar yuboriladi. Bu chaqaloq tug'ilgandan keyin mustaqil nafas olishiga yordam beradi.
• Jarrohlik usullari: Agar xavf bachadon bo'yni yetishmovchiligi bilan bog'liq bo'lsa, shifokor bachadon bo'yniga chok qo'yishni (serklyaj) tavsiya qilishi mumkin. Bu amaliyot odatda homiladorlikning ikkinchi trimestrida amalga oshiriladi va tug'ruq muddatiga yaqinlashganda choklar olib tashlanadi.
• Pessariy: Bu bachadon bo'yniga kiyiladigan maxsus silikon halqa bo'lib, u bachadon bo'yniga tushadigan bosimni kamaytiradi va uning erta ochilishidan saqlaydi.
• Turmush tarzi va yotoq rejimi: Ilgari qat'iy yotoq rejimi tavsiya etilgan bo'lsa, zamonaviy tibbiyot faqat jismoniy faollikni cheklashni va og'ir yuk ko'tarmaslikni maslahat beradi. Jinsiy aloqadan vaqtincha tiyilish ham buyurilishi mumkin.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Muddatidan oldingi tug'ruq ayolning salomatligiga jismoniy jihatdan katta zarar yetkazmasligi mumkin, ammo ruhiy holatiga jiddiy ta'sir qiladi. Ayol o'zini aybdor his qilishi, qo'rquv va tashvishga tushishi mumkin. Shuning uchun psixologik yordam juda muhim.

Reproduktiv salomatlik nuqtai nazaridan, bir marta muddatidan oldin tug'gan ayolning keyingi homiladorliklarida ham shu holat takrorlanish xavfi yuqori bo'ladi. Biroq, bu har doim ham shunday bo'ladi degani emas. To'g'ri rejalashtirish va shifokor nazorati ostida keyingi homiladorlikni muvaffaqiyatli yakunlash mumkin.

Chaqaloq uchun esa asosiy muammo organlarining to'liq rivojlanmaganligidir. Ayniqsa o'pka, miya va ovqat hazm qilish tizimi zaif bo'ladi. Bu uzoq muddatli reabilitatsiya va intensiv parvarishni talab qilishi mumkin.

Profilaktika

Muddatidan oldingi tug'ruqning oldini olish homiladorlikni rejalashtirish bosqichidan boshlanishi kerak.

• Homiladorlikka tayyorgarlik: Surunkali infeksiya o'choqlarini (tish kariyesi, tonzillit, ginekologik infeksiyalar) davolash, vitaminlar, xususan, foliy kislotasini qabul qilish.
• Muntazam tibbiy nazorat: Ayollar maslahatxonasiga o'z vaqtida borish va barcha buyurilgan tahlillarni topshirish. Bu yashirin kechayotgan muammolarni erta aniqlash imkonini beradi.
• To'g'ri ovqatlanish va zararli odatlardan voz kechish: Chekish bachadon-yo'ldosh qon aylanishini yomonlashtiradi, bu esa erta tug'ruq xavfini oshiradi.
• Stressni boshqarish: Ruhiy xotirjamlik homiladorlikning normal kechishi uchun zarurdir.
• Homiladorliklar orasidagi masofa: JSST tavsiyasiga ko'ra, tug'ruq va keyingi homiladorlik orasidagi tanaffus kamida 18-24 oy bo'lishi kerak. Bu vaqt ichida ayol organizmi to'liq tiklanishga ulguradi.
• Progesteron preparatlari: Xavf guruhidagi ayollarga shifokor tomonidan maxsus gormonal dorilar tavsiya etilishi mumkin.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Homilador ayol o'z tanasining signallariga juda e'tiborli bo'lishi kerak. Quyidagi holatlarda kechiktirmasdan "tez yordam" chaqirish yoki shifoxonaga borish lozim:

• Qindan har qanday miqdorda qonli ajralma kelsa.
• Qog'onoq suvlari ketsa yoki suvli ajralmalar ko'payib qolsa.
• Bachadon qisqarishlari (tosh qotishi) muntazam tus olsa va dam olganda to'xtamasa.
• Qorinning pastki qismida yoki belda kuchli, o'tkir og'riqlar paydo bo'lsa.
• Homila qimirlashining keskin kamayishi yoki to'xtashi sezilsa.
• Tana haroratining sababsiz ko'tarilishi va titroq bo'lsa.

Ko'p beriladigan savollar

1. Savol: Stress muddatidan oldin tug'ruqqa sabab bo'lishi mumkinmi?

Javob: Ha, kuchli va surunkali stress organizmda gormonal o'zgarishlarni keltirib chiqaradi, bu esa bachadon mushaklarining qisqarishiga va tug'ruq jarayonining boshlanishiga turtki bo'lishi mumkin.

2. Savol: Agar birinchi farzandim muddatidan oldin tug'ilgan bo'lsa, ikkinchisi ham shunday bo'ladimi?

Javob: Xavf yuqoriroq, lekin bu majburiy emas. Agar sabab aniqlanib, keyingi homiladorlikda profilaktika choralari ko'rilsa, bolani to'liq muddatgacha ko'tarish imkoniyati katta.

3. Savol: 34 haftada tug'ilgan chaqaloq uchun xavf darajasi qanday?

Javob: 34 haftalik chaqaloqlar odatda "kech chala tug'ilganlar" deb hisoblanadi. Ularning yashab ketish ehtimoli juda yuqori (95% dan ortiq), ammo ular baribir nafas olish yoki emish bilan bog'liq vaqtinchalik yordamga muhtoj bo'lishlari mumkin.

4. Savol: Jinsiy aloqa erta tug'ruqni boshlab beradimi?

Javob: Normal kechayotgan homiladorlikda jinsiy aloqa xavfli emas. Ammo agar shifokor tug'ruq xavfi borligini yoki bachadon bo'yni qisqarganini aytgan bo'lsa, jinsiy aloqadan tiyilish shart, chunki spermatozoidlar tarkibidagi moddalar va orgazm bachadonni qisqartirishi mumkin.

5. Savol: Sport bilan shug'ullanish xavflimi?

Javob: Homiladorlar uchun maxsus gimnastika va piyoda yurish foydali. Biroq og'ir yuk ko'tarish, sakrash va qorin mushaklarini zo'riqtiradigan mashqlar muddatidan oldin tug'ruqni keltirib chiqarishi mumkin.

Xulosa

Muddatidan oldingi tug'ruq - bu kutilmagan holat bo'lishi mumkin, ammo zamonaviy tibbiyot ko'p hollarda uning oldini olishga yoki salbiy oqibatlarini kamaytirishga qodir. Eng asosiysi, homilador ayol o'z salomatligiga mas'uliyat bilan yondashishi, xavf belgilarini tanishi va o'z vaqtida malakali yordamga murojaat qilishi lozim. Sog'lom turmush tarzi, xotirjamlik va shifokor bilan doimiy muloqot - sog'lom farzand dunyoga kelishining asosiy garovidir. Har bir o'tkazilgan qo'shimcha kun homila uchun uning kelajakdagi hayoti va salomatligi uchun beqiyos ahamiyatga ega ekanligini unutmaslik kerak.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.

Turmush tarzi va ovqatlanish bo'yicha amaliy maslahatlar

Muddatidan oldingi tug'ruq xavfini kamaytirishda ayolning kundalik odatlari va iste'mol qilayotgan mahsulotlari poydevor vazifasini o'taydi. Sog'lom turmush tarzi nafaqat homiladorlikni oxirigacha yetkazish, balki tug'ilajak farzandning metabolik salomatligini ham belgilaydi.

• Muvozanatli ovqatlanish: Homilador ayol ratsioni oqsillar, murakkab uglevodlar va sog'lom yog'larga boy bo'lishi kerak. Ayniqsa, omega-3 yog' kislotalari (baliq moyi, yong'oqlar) bachadonning erta qisqarish xavfini kamaytirishi ilmiy isbotlangan. Temir moddasi va foliy kislotasi yetishmovchiligi kamqonlikka olib keladi, bu esa yo'ldosh faoliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatib, erta tug'ruqni qo'zg'atishi mumkin.
• Suv balansi: Suvsizlanish (degidratatsiya) qon hajmining kamayishiga va organizmda oksitotsin gormoniga o'xshash moddalar ishlab chiqarilishiga sabab bo'ladi. Bu esa bachadon qisqarishini boshlab yuborishi mumkin. Kuniga kamida 8-10 stakan toza suv ichish tavsiya etiladi.
• Jismoniy faollikni nazorat qilish: Agar shifokor tomonidan maxsus cheklovlar bo'lmasa, yengil sayrlar va homiladorlar uchun yoga foydali. Biroq, og'ir yuk ko'tarish, uzoq vaqt tik oyoqda turish va keskin harakatlardan saqlanish lozim.
• Gigiyena va infeksiyalardan himoyalanish: Kichik tos a'zolari infeksiyalari erta tug'ruqning asosiy dushmani hisoblanadi. Shaxsiy gigiyenaga qat'iy rioya qilish, qulay va tabiiy matodan tikilgan ichki kiyimlar kiyish hamda siydik yo'llari yallig'lanishining oldini olish uchun vaqtida tekshiruvdan o'tish zarur.
• Uyqu va dam olish: Surunkali charchoq organizmda kortizol (stress gormoni) darajasini oshiradi. Homilador ayol kuniga kamida 8-9 soat uxlashi va kun davomida ham qisqa muddatli hordiq chiqarishi shart.

Afsonalar va haqiqatlar

Muddatidan oldingi tug'ruq mavzusida xalq orasida turli noto'g'ri qarashlar mavjud. Keling, ularning eng keng tarqalganlarini ko'rib chiqamiz:

1. Afsona: Faqat yomon odatlari (chekish, ichish) bor ayollardagina erta tug'ruq sodir bo'ladi.

• Haqiqat: Zararli odatlar xavfni oshirsa-da, muddatidan oldingi tug'ruq mutlaqo sog'lom turmush tarzini olib boradigan ayollarda ham genetik, infeksion yoki fiziologik sabablar tufayli yuz berishi mumkin.

2. Afsona: 7 oylik tug'ilgan bola 8 oylik tug'ilgan bolaga qaraganda yashab ketishga moyilroq.

• Haqiqat: Bu eng ko'p tarqalgan xato tushuncha. Tibbiyotda har bir qo'shimcha hafta homilaning o'pka va miya rivojlanishi uchun juda muhim. Shuning uchun 8 oylik (32-35 haftalik) chaqaloqlarning yashab ketish imkoniyati va salomatlik ko'rsatkichlari 7 oylik (28-30 haftalik) chaqaloqlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori.

3. Afsona: Agar bachadonda og'riq bo'lsa, faqat yotib dam olish (bed rest) erta tug'ruqning oldini oladi.

• Haqiqat: Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, qattiq yotoq tartibi har doim ham tug'ruqni to'xtata olmaydi va hatto tromboz xavfini oshirishi mumkin. Shifokorlar odatda faollikni cheklashni tavsiya etadilar, lekin mutlaq harakatsizlik har doim ham yechim emas.

4. Afsona: Jinsiy aloqa har doim muddatidan oldingi tug'ruqqa sabab bo'ladi.

• Haqiqat: Normal kechayotgan homiladorlikda jinsiy aloqa taqiqlanmaydi. Biroq, yo'ldosh pastda joylashgan bo'lsa yoki bachadon bo'yni yetishmovchiligi aniqlangan bo'lsa, shifokor cheklov qo'yishi mumkin.

5. Afsona: Erta tug'ilgan bolalar kelajakda albatta nogiron bo'lib qoladi.

• Haqiqat: Zamonaviy perinatologiya va reanimatsiya texnologiyalari tufayli hattoki juda kam vaznli (1000 grammdan kam) bolalarning ham katta qismi to'liq sog'lom rivojlanib ketmoqda.

Bemorlar uchun shifokor maslahati

Tajribali ginekolog sifatida shuni aytishim kerakki, "tibbiy hushyorlik" va "vahima" o'rtasidagi farqni bilish juda muhim. Agar sizda muddatidan oldin tug'ruq xavfi bo'lsa, quyidagi tavsiyalarga amal qiling:

• Tanangizni tinglang: Agar qorin pastida g'alati og'irlik yoki "tosh qotish" his qilsangiz, darhol chap yoningizga yoting va 1 soat davomida holatingizni kuzating. Agar 1 soat ichida 4 tadan ko'p qisqarish bo'lsa, shifokorga murojaat qiling.
• O'zbilarmonlik bilan dori ichmang: Bachadon tonusini pasaytirish uchun qo'llaniladigan dorilarni (masalan, papaverin yoki magniy preparatlari) faqat mutaxassis tavsiyasi bilan qabul qiling. Noto'g'ri doza haqiqiy tug'ruq belgilarini yashirib qo'yishi mumkin.
• Hujjatlar doimo yoningizda bo'lsin: 22-haftadan boshlab almashuv varaqasi (obmennaya karta) va shaxsiy hujjatlaringizni o'zingiz bilan olib yuring. Favqulodda holatda bu shifokorlarga tezkor qaror qabul qilishga yordam beradi.
• Psixologik xotirjamlik: Qo'rquv adrenalin ajralishiga sabab bo'ladi, bu esa bachadon mushaklarini qo'zg'atadi. Ijobiy kayfiyat va ishonch davolashning 50 foiz muvaffaqiyatini ta'minlaydi.

Qo'shimcha savol-javoblar

1. Savol: Bachadon bo'yni uzunligi necha bo'lishi xavfsiz hisoblanadi?

Javob: Homiladorlikning 24-haftasida bachadon bo'yni uzunligi o'rtacha 35-40 mm bo'lishi kerak. Agar bu ko'rsatkich 25 mm dan kam bo'lsa, muddatidan oldingi tug'ruq xavfi yuqori deb baholanadi va bemor qat'iy nazoratga olinadi.

2. Savol: Qog'onoq suvi ketganda homiladorlikni saqlab qolish mumkinmi?

Javob: Agar qog'onoq suvi 34-haftadan oldin ketsa va infeksiya belgilari bo'lmasa, shifokorlar "kutish taktikasi"ni qo'llashlari mumkin. Bunda ayolga antibiotiklar va homila o'pkasini yetiltiruvchi dorilar berilib, homiladorlikni bir necha kun yoki haftaga uzaytirishga harakat qilinadi.

3. Savol: Birinchi farzandim erta tug'ilgan bo'lsa, ikkinchisi ham shunday bo'ladimi?

Javob: Xavf mavjud, ammo bu muqarrar emas. Agar oldingi erta tug'ruq sababi aniqlanib, keyingi homiladorlikka tayyorgarlik ko'rilsa (masalan, progesteron terapiyasi yoki serklyaj), farzandni muddatiga yetkazib tug'ish ehtimoli juda yuqori.

4. Savol: Stress rostdan ham erta tug'ruqqa sabab bo'ladimi?

Javob: Ha, kuchli va davomiy stress organizmda gormonal disbalansni keltirib chiqaradi. Bu esa yo'ldosh qon aylanishiga va bachadon tonusiga bevosita ta'sir qiladi. Shuning uchun homilador ayollarga tinch muhit va ruhiy qo'llab-quvvatlash juda zarur.