Platsenta previa: joylashuv anomaliyasi va xavfsiz tug'ruq

Platsenta previa: joylashuv anomaliyasi va xavfsiz tug'ruq

Homiladorlik davrida ayol organizmida yuz beradigan eng muhim jarayonlardan biri bu yo'ldosh yoki platsentaning shakllanishidir.

Platsenta ona va homila o'rtasidagi hayotiy muhim aloqani ta'minlovchi organ bo'lib, homilani kislorod va ozuqa moddalari bilan to'yintiradi.

Biroq, ba'zida platsentaning bachadon devoriga birikishida anomaliyalar kuzatilishi mumkin, ulardan eng jiddiysi platsenta previa yoki yo'ldoshning oldinda kelishidir.

Ushbu holat homiladorlikning kechishi va tug'ruq jarayoniga sezilarli ta'sir ko'rsatib, ona va bola salomatligi uchun ma'lum xavflarni keltirib chiqaradi.

Zamonaviy akusherlik va ginekologiya fanida bu muammo chuqur o'rganilgan bo'lib, o'z vaqtida tashxis qo'yish va to'g'ri strategiya tanlash xavfsiz tug'ruqni ta'minlashning kalitidir.

Ushbu maqolada biz platsenta previaning mohiyati, sabablari, tashxislash usullari va ushbu tashxis bilan sog'lom farzand dunyoga keltirish yo'llari haqida batafsil so'z yuritamiz.

Kasallik nima

Platsenta previa — bu yo'ldoshning bachadonning pastki qismida joylashib, bachadon bo'yni ichki teshigini (bachadondan chiqish yo'lini) qisman yoki to'liq yopib qo'yishi holatidir.

Normada platsenta bachadonning yuqori yoki yon devorlarida, tug'ruq yo'llaridan uzoqda joylashishi kerak.

Agar platsenta pastda joylashsa, tug'ruq boshlanganda yoki homiladorlikning oxirgi oylarida bachadon bo'yni kengayishi natijasida yo'ldosh ajralishi va kuchli qon ketishi yuzaga kelishi mumkin.

Xalqaro tasnifga ko'ra, platsenta previaning bir necha turlari farqlanadi.

To'liq previa — bunda yo'ldosh bachadon bo'yni ichki teshigini butunlay yopib turadi, bu holatda tabiiy tug'ruq mutlaqo imkonsizdir.

Qisman yoki chetki previa — yo'ldosh ichki teshikning bir qismini yopadi yoki uning chetiga juda yaqin joylashadi.

Past joylashuv — yo'ldosh ichki teshikdan 2 santimetrdan kam masofada joylashgan, lekin uni yopib qo'ymagan holat.

Shuni ta'kidlash kerakki, homiladorlikning erta bosqichlarida (20-haftagacha) aniqlangan past joylashuv ko'pincha "platsenta migratsiyasi" hisobiga yuqoriga ko'tarilib ketadi.

Biroq, uchinchi trimestrda saqlanib qolgan previa jiddiy tibbiy nazoratni talab qiluvchi patologiya hisoblanadi.

Sabablar va xavf omillari

Platsenta previaning rivojlanish mexanizmi urug'langan tuxumhujayraning bachadonning yuqori qismiga emas, balki pastki qismiga joylashishi bilan bog'liq.

Buning asosiy sababi bachadon shilliq qavati — endometriyning holatidir.

Agar bachadonning yuqori qismida endometriy shikastlangan yoki yallig'langan bo'lsa, urug'langan tuxum yaxshiroq sharoit qidirib pastki qismga yopishadi.

Asosiy xavf omillariga quyidagilar kiradi.

• Avvalgi homiladorliklarda kesarcha kesish amaliyotini o'tkazganlik (bachadondagi chandiq eng katta xavf omilidir).
• Bachadonda o'tkazilgan boshqa jarrohlik amaliyotlari, masalan, miomani olib tashlash yoki abortdan keyingi tozalashlar.
• Ayolning yoshi 35 dan yuqori bo'lishi.
• Ko'p tug'ruqlar tarixi, bu bachadon devorining ma'lum darajada toliqishiga olib keladi.
• Ko'p homilali homiladorlik (egizaklar), chunki bu holatda platsenta kattaroq maydonni egallashi kerak bo'ladi.
• Bachadonning rivojlanish nuqsonlari yoki miomalar mavjudligi.
• Zararli odatlar, xususan, tamaki chekish, chunki u platsenta qon aylanishiga salbiy ta'sir ko'rsatib, uning hajmi kattalashishiga majbur qiladi.
• Avvalgi homiladorlikda ham platsenta previa kuzatilganligi.

Ushbu omillarning mavjudligi har doim ham kasallik rivojlanishini anglatmaydi, lekin shifokor e'tiborini kuchaytirish uchun asos bo'ladi.

Belgilar

Platsenta previaning eng asosiy va ko'pincha yagona belgisi — bu jinsiy yo'llardan qon kelishidir.

Bu qon ketishning o'ziga xos xususiyatlari bor.

Qon ketish odatda to'satdan, hech qanday og'riqsiz va tashqi ta'sirsiz boshlanadi.

Ko'pincha bu holat homiladorlikning ikkinchi yarmi yoki uchinchi trimestrida kuzatiladi.

Qonning rangi odatda yorqin qizil bo'ladi.

Qon ketish o'z-o'zidan to'xtashi mumkin, lekin ma'lum vaqtdan keyin (kunlar yoki haftalar o'tib) yana takrorlanadi.

Har bir keyingi qon ketish epizodi avvalgisidan kuchliroq bo'lishi xavfi bor.

Ba'zida bachadonning erta qisqarishi yoki jismoniy zo'riqish qon ketishiga turtki bo'lishi mumkin.

Shuni yodda tutish kerakki, platsenta previasida og'riq kuzatilmaydi, bu uni platsentaning vaqtidan oldin ko'chishidan ajratib turuvchi asosiy farqdir.

Ayrim hollarda ayol hech qanday belgini sezmasligi mumkin va patologiya faqat rejali ultratovush tekshiruvida aniqlanadi.

Tashxis (tekshiruvlar)

Platsenta previani aniqlashning eng zamonaviy va xavfsiz usuli ultratovush tekshiruvi (UZI) hisoblanadi.

• Transabdominal UZI: qorin devori orqali tekshirish bo'lib, dastlabki tashxisni qo'yish imkonini beradi.
• Transvaginal UZI: qin orqali maxsus datchik yordamida tekshirish. Bu usul ancha aniqroq bo'lib, platsenta chetining bachadon bo'yniga nisbatan joylashishini millimetrgacha o'lchash imkonini beradi.

Transvaginal UZI tajribali mutaxassis tomonidan ehtiyotkorlik bilan o'tkazilganda mutlaqo xavfsizdir va qon ketishiga sabab bo'lmaydi.

Shifokor shuningdek, homilaning joylashishini ham tekshiradi, chunki previa holatida homila ko'pincha ko'ndalang yoki chanoq bilan kelib joylashadi.

Muhim qoida: platsenta previa shubhasi bo'lganda, shifokor tomonidan qin orqali barmoq bilan ko'rik o'tkazish qat'iyan man etiladi.

Chunki barmoq bilan ko'rik platsentaning massiv ko'chishiga va hayot uchun xavfli qon ketishiga sabab bo'lishi mumkin.

Agar tashxis shubhali bo'lsa yoki qo'shimcha ma'lumot kerak bo'lsa, kamdan-kam hollarda magnit-rezonans tomografiya (MRT) usulidan foydalanilishi mumkin.

Davolash usullari

Platsenta previani dori vositalari bilan "davolab" bo'lmaydi, ya'ni yo'ldoshni o'z joyiga qaytarib bo'lmaydi.

Davolashning asosiy maqsadi — homiladorlikni imkon qadar xavfsiz muddatgacha yetkazish va qon ketish asoratlarini minimallashtirishdir.

Strategiya qon ketishining intensivligi, homiladorlik muddati va homilaning holatiga qarab tanlanadi.

### Turmush tarzi va tartib

Agar qon ketish bo'lmasa yoki u juda kam bo'lsa, ayol uy sharoitida kuzatilishi mumkin.

• Jismoniy faollikni cheklash, og'ir yuk ko'tarmaslik.
• Jinsiy hayotni to'liq to'xtatish (kuchli taqiq).
• Qin ichiga har qanday narsalarni kiritishdan (sprinslanish, tamponlar) saqlanish.
• Stressdan yiroq bo'lish va ko'proq dam olish.

### Dori vositalari

Kasalxona sharoitida quyidagi yo'nalishlarda muolajalar o'tkaziladi.

• Bachadon tonusini pasaytiruvchi vositalar (tokolitiklar) bachadon qisqarishining oldini olish uchun.
• Qon to'xtatuvchi preparatlar.
• Agar homiladorlik muddati 34 haftadan kam bo'lsa, homila o'pkasining yetilishini tezlashtiruvchi glyukokortikosteroidlar tayinlanadi (bu tug'ruq to'satdan boshlanib qolsa, chaqaloqning nafas olishiga yordam beradi).
• Ayolda kamqonlik (anemiya) bo'lsa, temir preparatlari beriladi.

### Jarrohlik amaliyoti

To'liq previa holatida yagona xavfsiz tug'ruq usuli — bu kesarcha kesish amaliyotidir.

Rejali operatsiya odatda homiladorlikning 36-37 haftalarida, o'pka yetilishi tasdiqlanganidan keyin amalga oshiriladi.

Biroq, to'xtovsiz va kuchli qon ketishi yuzaga kelsa, homila muddatidan qat'i nazar, ona hayotini saqlab qolish uchun shoshilinch operatsiya o'tkaziladi.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Platsenta previa homiladorlik kechishini murakkablashtirishi mumkin bo'lgan bir qancha asoratlarga ega.

Eng asosiysi — surunkali qon yo'qotish natijasida kelib chiqadigan anemiya, bu onada ham, bolada ham kislorod yetishmovchiligiga sabab bo'ladi.

Platsentaning pastda joylashishi ko'pincha homilaning noto'g'ri joylashishiga (ko'ndalang yoki teskari) olib keladi.

Shuningdek, yo'ldoshning bachadon devoriga chuqur o'sib kirishi (platsenta akkreta) xavfi ortadi, bu esa tug'ruqdan keyingi og'ir qon ketishlarga sabab bo'lishi mumkin.

Chaqaloq uchun asosiy xavf — bu chala tug'ilish va u bilan bog'liq bo'lgan nafas yetishmovchiligi yoki vazn kamligidir.

Kelajakdagi reproduktiv salomatlik nuqtai nazaridan, agar operatsiya asoratsiz o'tsa va bachadon saqlab qolinsa, ayol yana homilador bo'lishi mumkin.

Biroq, keyingi homiladorliklarda platsenta previa takrorlanish ehtimoli biroz yuqori bo'ladi.

Profilaktika

Platsenta previaning oldini olishning yuz foiz samarali usuli yo'q, chunki u ko'pincha fiziologik omillarga bog'liq.

Biroq, xavfni kamaytirish uchun quyidagi choralarni ko'rish mumkin.

• Abortlardan saqlanish, chunki har bir abort bachadon ichki qavatini shikastlaydi.
• Bachadon miomasi va boshqa ginekologik kasalliklarni homiladorlikdan oldin davolash.
• Faqat tibbiy ko'rsatma bo'lgandagina kesarcha kesishga rozilik berish (asossiz operatsiyalardan qochish).
• Homiladorlikni rejalashtirish bosqichida tamaki mahsulotlaridan butunlay voz kechish.
• Homiladorlik paytida muntazam ravishda UZI tekshiruvlaridan o'tib turish.
• Surunkali yallig'lanish kasalliklarini (endometrit) o'z vaqtida davolash.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Platsenta previa tashxisi qo'yilgan yoki unga shubha bor har qanday ayol quyidagi holatlarda darhol tez yordam chaqirishi shart.

• Qindan har qanday miqdorda, hattoki ozgina bo'lsa ham qon kelishi.
• Qindan noodatiy suyuqlik yoki jigarrang ajratmalar kelishi.
• Bachadonning pastki qismida yoki belda og'riq, qisqarishlar sezilishi.
• Homila harakatlarining susayishi yoki umuman sezilmasligi.
• Bosh aylanishi, hushdan ketish yoki kuchli holsizlik (bu ichki qon ketish belgisi bo'lishi mumkin).

Bunday vaziyatlarda o'z-o'zini davolash yoki uyda kutish hayot uchun o'ta xavflidir.

Ko'p beriladigan savollar

• Savol: Platsenta previa aniqlansa, homiladorlikning oxirigacha shifoxonada yotish kerakmi?
• Javob: Har doim ham emas. Agar qon ketish bo'lmasa va uyda to'liq dam olish imkoni bo'lsa, ayol shifokor nazorati ostida uyda bo'lishi mumkin. Lekin birinchi qon ketishidan keyin ko'pincha statsionar sharoitda qolish tavsiya etiladi.
• Savol: Pastda joylashgan platsenta yuqoriga ko'tarilishi mumkinmi?
• Javob: Ha, homiladorlikning 20-24 haftalarigacha platsenta bachadon o'sishi bilan birga yuqoriga "ko'chishi" mumkin. Buni shifokorlar "migratsiya" deb atashadi. 30-haftadan keyin joylashuv odatda o'zgarmaydi.
• Savol: Bu holatda jismoniy mashqlar yoki yoga bilan shug'ullansa bo'ladimi?
• Javob: Yo'q, platsenta previa tashxisi qo'yilganda har qanday jismoniy yuklama, hatto yengil gimnastika ham platsenta ko'chishiga sabab bo'lishi mumkin. Faqat sekin yurish ruxsat etilishi mumkin.
• Savol: Kesarcha kesish amaliyoti qanchalik xavfli?
• Javob: Zamonaviy tibbiyotda bu operatsiya standart hisoblanadi. Asosiy xavf qon ketishi bilan bog'liq, shuning uchun shifokorlar zaxira qon tayyorlab qo'yishadi. Tajribali jarroh qo'lida xavf minimaldir.
• Savol: Platsenta previa bolaning rivojlanishiga ta'sir qiladimi?
• Javob: Agar kuchli qon ketish va kislorod yetishmovchiligi bo'lmasa, bola odatdagidek rivojlanadi. Asosiy muammo bola rivojlanishida emas, balki uning tug'ilish jarayonidadir.

Xulosa

Platsenta previa — bu homilador ayoldan va shifokorlardan alohida e'tibor va mas'uliyat talab qiladigan holatdir.

Garchi bu tashxis qo'rqinchli eshitilsa-da, zamonaviy akusherlik texnologiyalari ushbu muammo bilan muvaffaqiyatli kurashish imkonini beradi.

Eng muhimi — shifokor tavsiyalariga qat'iy rioya qilish, rejimni buzmaslik va har qanday shubhali belgida tibbiy yordamga murojaat qilishdir.

Tug'ruq usuli va vaqtini to'g'ri tanlash ona va bolaning sog'lom bo'lishini ta'minlaydi.

Esingizda bo'lsin, ijobiy kayfiyat va tibbiy nazorat xavfsiz onalikning garovidir.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.

miqdori, homila muddati va ona-bolaning umumiy holatiga qarab belgilanadi.

Turmush tarzi va ovqatlanish bo'yicha amaliy maslahatlar

Platsenta previa tashxisi qo'yilgan homilador ayollar o'z turmush tarzlarini sezilarli darajada o'zgartirishlari lozim. Bu nafaqat jismoniy, balki hissiy tayyorgarlikni ham talab qiladi.

• Jismoniy faollikni cheklash: Tashxis tasdiqlangan kundan boshlab "tos a'zolari tinchligi" (pelvic rest) rejimiga o'tish shart. Bu og'ir yuk ko'tarish (2 kg dan ortiq), egilib-turish, yugurish va uzoq vaqt piyoda yurishni taqiqlaydi. Uy ishlarini bajarishda maksimal darajada ehtiyotkor bo'lish, imkon qadar ko'proq yotgan holda dam olish tavsiya etiladi.
• Jinsiy hayotni to'xtatish: Platsenta previa mavjud bo'lganda jinsiy aloqa qat'iyan man etiladi. Mexanik ta'sir yoki orgazm paytidagi bachadon qisqarishi platsentaning ko'chishi va hayot uchun xavfli qon ketishini keltirib chiqarishi mumkin.
• Qabziyatning oldini olish: Zo'riqish (kuchanish) platsenta uchun xavfli. Shuning uchun ovqatlanish ratsionida kletchatkaga boy mahsulotlar (meva, sabzavotlar, kepakli non) bo'lishi shart. Kuniga kamida 1.5-2 litr suv ichish lozim. Agar tabiiy yo'l bilan ich kelishi qiyinlashsa, shifokor bilan maslahatlashgan holda yumshoq surgi vositalaridan foydalanish kerak.
• Anemiyaga qarshi parhez: Qon ketish xavfi yuqori bo'lgani uchun organizmda gemoglobin zaxirasi yetarli bo'lishi zarur. Ratsionga mol go'shti, jigar, grechka, anor, lavlagi va yong'oqlarni ko'proq qo'shing. Shifokor buyurgan temir preparatlarini o'z vaqtida qabul qiling.
• Hissiy barqarorlik: Stress va hayajon bachadon tonusini oshirishi mumkin. Tinchlantiruvchi o'tli choylar (shifokor ruxsati bilan), meditatsiya va ijobiy kitoblar o'qish foydali.
• Safarlardan voz kechish: Uzoq masofaga transportda sayohat qilish, ayniqsa samolyotda uchish yoki notekis yo'llarda yurish tavsiya etilmaydi, chunki har qanday daqiqada shoshilinch tibbiy yordam kerak bo'lib qolishi mumkin.

Afsonalar va haqiqatlar (5 ta)

Platsenta previa atrofida homilador ayollar orasida ko'plab noto'g'ri tushunchalar mavjud. Keling, ularga ilmiy nuqtai nazardan oydinlik kiritamiz:

1. Afsona: "Agar platsenta pastda bo'lsa, u albatta tug'ruqqa yaqin yuqoriga ko'tariladi."

Haqiqat: 20-haftagacha bu ehtimol 90% ni tashkil etadi (platsenta migratsiyasi). Ammo uchinchi trimestrda, ayniqsa yo'ldosh bachadon bo'ynini to'liq yopib turgan bo'lsa (to'liq previa), uning yuqoriga ko'tarilish ehtimoli juda past.

2. Afsona: "Platsenta previa faqat abort qildirgan ayollarda uchraydi."

Haqiqat: Abortlar xavfni oshirsa-da, bu holat birinchi marta homilador bo'lgan, bachadonida hech qanday jarrohlik o'tkazilmagan yosh ayollarda ham uchrashi mumkin.

3. Afsona: "Qon ketmasa, demak xavf yo'q va oddiy hayot tarzini davom ettirish mumkin."

Haqiqat: Qon ketmasligi — bu "soxta xotirjamlik" holati bo'lishi mumkin. Platsenta previa har doim "uxlayotgan vulqon"ga o'xshaydi; har qanday bachadon qisqarishi kutilmagan va massiv qon ketishiga olib kelishi mumkin.

4. Afsona: "Platsenta previasi bo'lgan barcha ayollar 9 oyni shifoxonada yotib o'tkazishlari kerak."

Haqiqat: Agar qon ketish kuzatilmasa va ayol shifoxonaga yaqin joyda yashasa, u uyda, qat'iy yotoq rejimiga amal qilgan holda bo'lishi mumkin. Statsionar davolanish odatda qon ketish boshlanganda yoki tug'ruq oldidan talab etiladi.

5. Afsona: "Pastdagi platsenta bolaning aqliy rivojlanishiga salbiy ta'sir qiladi."

Haqiqat: Platsentaning joylashuvi bolaning aqliy qobiliyatlariga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qilmaydi. Asosiy xavf — vaqtidan oldin tug'ilish va tug'ruq paytidagi gipoksiya (kislorod yetishmasligi) bilan bog'liq bo'lishi mumkin, buni zamonaviy tibbiyot nazorat qila oladi.

Bemorlar uchun shifokor maslahati

Agar sizga "platsenta previa" tashxisi qo'yilgan bo'lsa, vahimaga tushmang, lekin o'ta hushyor bo'ling. Quyidagi qoidalarga so'zsiz amal qiling:

• "Tez yordam" bilan hamisha aloqada bo'ling: Telefoningiz doim quvvatlangan holda bo'lsin. Uyingizga yaqin joylashgan, intensiv terapiya va qon quyish bo'limiga ega bo'lgan 3-darajali tug'ruq majmuasini oldindan tanlab qo'ying.
• Hujjatlar yoningizda bo'lsin: Almashuv varaqasi (obmennaya karta) va oxirgi UZI xulosalari hatto do'konga chiqqaningizda ham yoningizda bo'lishi shart.
• Har qanday dog'lanishda shifoxonaga: Hatto bir tomchi pushti yoki jigarrang ajratma kelsa ham, og'riq bo'lmasa-da, darhol shifokorga murojaat qiling yoki tez yordam chaqiring.
• Tayyorgarlik: To'liq previa holatida kesarcha kesish amaliyoti odatda rejalashtirilgan holda 36-37 haftalarda amalga oshiriladi. Bunga ruhan tayyor bo'ling, chunki bu ona va bolaning hayotini saqlab qolishning yagona yo'lidir.
• Qon guruhini aniqlash: O'z qon guruhingiz va rezus-faktoringizni aniq biling. Favqulodda holatlar uchun yaqinlaringiz orasidan mos keladigan donorlarni o'ylab qo'yish zarar qilmaydi.

Qo'shimcha savol-javoblar (4 ta)

1. Savol: Platsenta previa holatida homila rivojlanishdan orqada qolishi mumkinmi?

Javob: Ha, ba'zida bachadonning pastki qismida qon aylanishi yuqori qismdagi kabi kuchli bo'lmagani uchun, homilada ozuqa moddalari yetishmovchiligi yoki platsentar yetishmovchilik kuzatilishi mumkin. Shuning uchun shifokorlar homila o'sishini va undagi qon aylanishini (doplerometriya) tez-tez tekshirib turishadi.

2. Savol: Agar menda oldin kesarcha kesish bo'lgan bo'lsa, bu yo'ldosh joylashishiga qanday ta'sir qiladi?

Javob: Chandiq borligi xavfni bir necha barobar oshiradi. Eng og'ir asoratlardan biri — "platsenta akkreta" (yo'ldoshning bachadon devoriga yoki chandiqqa yopishib, o'sib kirishi) bo'lib, bu previa bilan birga kelganda o'ta ehtiyotkorlikni talab qiladi.

3. Savol: Qachon shoshilinch ravishda operatsiya qilinishi shart?

Javob: Homila muddatidan qat'i nazar, to'xtovsiz va ko'p miqdorda qon ketishi boshlansa, ona hayotiga xavf tug'ilsa yoki homilada o'tkir kislorod yetishmovchiligi (distress) belgilari aniqlansa, zudlik bilan operatsiya o'tkaziladi.

4. Savol: Keyingi homiladorliklarda ham bu holat takrorlanadimi?

Javob: Takrorlanish xavfi bor (taxminan 4-8%), lekin bu majburiy emas. Har bir homiladorlik o'ziga xos kechadi. Biroq, avvalgi tajribani hisobga olib, keyingi homiladorlikni rejalashtirishdan oldin bachadon holatini to'liq tekshiruvdan o'tkazish tavsiya etiladi.