Kontratseptiv implant: tanlash, o‘rnatish va kuzatuv

Kontratseptiv implant: tanlash, o‘rnatish va kuzatuv

Kontratseptiv implant — qo‘lning yuqori qismida teri ostiga joylashtiriladigan, homiladorlikdan uzoq muddat himoyalashga mo‘ljallangan kichik, egiluvchan moslama. Mahsulotga qarab u bitta yoki bir nechta tayoqchadan iborat bo‘lishi mumkin. Implant kundalik eslatmani talab qilmaydi, ammo uni tanlash, o‘rnatish va keyingi o‘zgarishlarni baholash ongli qarorga asoslanishi kerak. Eng muhim muhokama mavzularidan biri hayz qonashining oldindan aytib bo‘lmaydigan tarzda o‘zgarishidir.

Bu usul juda samarali, lekin hech bir kontratsepsiya mutlaq kafolat bermaydi. Implant jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalardan himoya qilmaydi; bunday himoya uchun prezervativ kerak bo‘lishi mumkin. Qaror faqat qulaylikka emas, sog‘liq tarixi, qabul qilinayotgan dorilar, hayzga munosabat va kelajakdagi homiladorlik rejasiga ham bog‘liq. Maqoladagi fotosuratlar, agar mavjud bo‘lsa, tushuntirish uchun beriladi va haqiqiy bemorlarni aks ettirmaydi.

Implant qanday ishlaydi?

Implant organizmga oz miqdorda progestogen gormonini muntazam chiqaradi. U, avvalo, tuxum hujayraning tuxumdondan chiqishini, ya’ni ovulyatsiyani susaytiradi yoki to‘xtatadi. Shuningdek, bachadon bo‘yni shillig‘ini quyuqlashtirib, spermatozoidlarning o‘tishini qiyinlashtiradi va bachadon ichki qavatiga ta’sir qiladi. Shu sababli uning ta’siri faqat jinsiy aloqa vaqtiga bog‘liq emas: moslama faol bo‘lgan davrda himoya uzluksiz davom etadi.

Bachadon ichki qavatidagi o‘zgarishlar qonashning kamayishi, yo‘qolishi yoki tartibsizlashishini tushuntiradi. Hayz ko‘rinmasligi qon bachadonda to‘planayotganini anglatmaydi. Aksincha, ichki qavat yupqalashgani uchun ajraladigan to‘qima kam bo‘lishi mumkin. Qonash shakli orqali implantning qancha gormon chiqarayotganini yoki himoyasi qanchalik kuchli ekanini aniqlab bo‘lmaydi.

Implantda estrogen bo‘lmaydi. Shuning uchun estrogenli usullar mos kelmaydigan ayrim odamlarda u muqobil bo‘lishi mumkin. Biroq bu xususiyat implant hamma uchun xavfsiz degani emas: individual cheklovlar alohida baholanadi.

Tanlovni shaxsiy ehtiyojlarga moslashtirish

Maslahat vaqtida shifokor homiladorlikni qancha vaqtga kechiktirmoqchi ekaningizni, avvalgi kontratsepsiya tajribangizni va kundalik tabletka ichish qanchalik qulayligini so‘rashi mumkin. Implant uzoq muddatli himoya istaydigan, lekin istalgan payt usulni to‘xtatish imkoniyatini saqlamoqchi bo‘lgan odamga mos kelishi mumkin. Uni olib tashlash uchun tibbiy xizmatga murojaat qilish zarurligi ham oldindan hisobga olinadi.

Hayzning oldindan ma’lum kelishi siz uchun juda muhim bo‘lsa, tartibsiz qonash ehtimolini boshqa usullarning xususiyatlari bilan solishtirish foydali. Ilgari hayz ko‘p kelgan bo‘lsa, implant uni albatta kamaytiradi deb va’da qilib bo‘lmaydi. Ba’zida qonash kamayadi, ba’zida esa uzoqroq yoki tez-tez kuzatiladi.

Tanlovga bosim o‘tkazilmasligi kerak. Maslahatda muolajaning narxi, keyingi yordamga kirish, olib tashlash imkoniyati va muqobil usullar haqida so‘rang. Rozilik faqat o‘rnatishga emas, kutiladigan o‘zgarishlarni tushunishga ham asoslanadi. Kelajakda fikringiz o‘zgarsa, implantni muddati tugamasidan olib tashlatishni so‘rashingiz mumkin; buning uchun og‘ir asorat bo‘lishi shart emas.

Qarshi ko‘rsatmalar va dorilar bilan o‘zaro ta’sir

Homiladorlik mavjud bo‘lsa, implant kontratsepsiya maqsadida o‘rnatilmaydi. Hozirgi ko‘krak bezi saratoni kabi gormonga sezgir kasalliklar, ayrim jiddiy jigar kasalliklari yoki sababi aniqlanmagan bachadon qonashi tanlovni o‘zgartirishi mumkin. Ilgari ko‘krak bezi saratoni bo‘lganida ham mutaxassis bahosi muhim. Moslama tarkibiy qismlariga allergiya bo‘lsa, bu haqda aytish kerak.

Tromboz, yurak-qon tomir kasalliklari, migren yoki boshqa surunkali holatlar haqidagi ma’lumotni yashirmang. Bularning har biri implantni avtomatik ravishda taqiqlamaydi; xavfsizlik aniq kasallik, uning faolligi va mahsulot yo‘riqnomasiga qarab baholanadi. Estrogenli kontratsepsiya uchun qo‘yilgan barcha cheklovlarni implantga bir xil ko‘chirish to‘g‘ri emas.

Ba’zi tutqanoqqa, silga yoki OIVga qarshi dorilar, shuningdek ayrim o‘simlik preparatlari implant gormonining parchalanishini tezlashtirib, himoyani pasaytirishi mumkin. Retseptli, retseptsiz va o‘simlik vositalarining to‘liq ro‘yxatini ko‘rsating. Barcha antibiotiklar bunday ta’sir qilmaydi. Yangi dori boshlaganda ham implant borligini bildiring; zarur bo‘lsa, boshqa himoya usuli yoki qo‘shimcha ehtiyot chorasi tanlanadi.

Foydalanish muddati va himoyaning boshlanishi

Implantlarning muddati bir xil emas. Ruxsat etilgan foydalanish davri mahsulot turiga va u qo‘llanayotgan mamlakatdagi amaldagi litsenziyaga bog‘liq. Shuning uchun barcha implantlar uchun universal uch yillik muddatni aytish noto‘g‘ri. O‘rnatilgan mahsulot nomi, sana va almashtirishning oxirgi muddatini yozma ravishda oling. Boshqa mamlakatdagi internet ma’lumotini o‘zingizdagi moslamaga avtomatik qo‘llamang.

Ayrim mahsulotlar bo‘yicha uzoqroq foydalanishni o‘rgangan tadqiqotlar mavjud bo‘lishi mumkin, ammo bunday dalil mahalliy ruxsat bilan bir xil emas. Muddatni o‘zboshimchalik bilan uzaytirmang. Litsenziya yangilangan bo‘lsa, bu sizdagi implantga qanday tatbiq etilishini klinikadan aniqlashtiring.

Himoya qachon boshlanishi hayz siklining qaysi kunida o‘rnatilgani, oldingi usuldan o‘tish, tug‘ruq yoki homila tushishidan keyingi vaziyatga bog‘liq. Ayrim holatlarda dastlabki yetti kun qo‘shimcha himoya kerak bo‘ladi. Yaqinda himoyasiz aloqa bo‘lganini albatta ayting: implant avvalgi aloqadan yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan homiladorlikni bartaraf etmaydi.

O‘rnatish oldidan va muolaja davomida

Mutaxassis oxirgi hayz, jinsiy aloqa, oldingi kontratsepsiya va homiladorlik ehtimolini aniqlashtiradi. Homiladorlik testi kerak bo‘lishi mumkin, ammo juda erta olingan manfiy natija yaqindagi homiladorlikni to‘liq istisno qilmaydi. Shuning uchun ba’zan keyinroq takroriy test rejalashtiriladi. Har bir odamga ultratovush, gormon tahlillari yoki ichki ginekologik ko‘rik shart emas.

Muolaja odatda qo‘lning yuqori ichki tomonida, mahalliy og‘riqsizlantirish bilan bajariladi. Maxsus moslama orqali tayoqcha teri ostiga joylashtiriladi. Og‘riqsizlantiruvchi ukol qisqa achishishi mumkin; keyin bosim yoki tortilish sezilishi ehtimoli bor. Kuchli og‘riq sezsangiz, darhol ayting.

O‘rnatilgach, tibbiyot xodimi implantni paypaslab tekshiradi va uni qanday sezish mumkinligini ko‘rsatadi. Joyiga bog‘lam qo‘yiladi, yara parvarishi tushuntiriladi. Implant paypaslanmasa, uning to‘g‘ri joylashganini tasdiqlash kerak; bu aniqlanmaguncha qo‘shimcha kontratsepsiya zarur bo‘lishi mumkin. Kam uchraydigan chuqur joylashish nerv yoki qon tomirlariga yaqinlik tufayli keyingi olib tashlashni murakkablashtiradi.

Uyda parvarish va keyingi kuzatuv

Dastlab yengil og‘riq, ko‘karish va kichik shish kuzatilishi mumkin. Bog‘lamni qachon olish, yarani qachongacha quruq saqlash va jismoniy yuklamani cheklash bo‘yicha aynan muolajani bajargan xodim ko‘rsatmasiga amal qiling. Yaraga iflos qo‘l tekkizmang, uni qashimang va implantni bosib yoki egib tekshirmang. Teri bitmaguncha ishqalanishdan ehtiyot bo‘ling.

Implant joyini vaqti-vaqti bilan yengil paypaslab bilish foydali, lekin uni har kuni qayta-qayta siqish kerak emas. Avval sezilib, keyin topilmay qolsa, shakli o‘zgargandek tuyulsa yoki tashqariga chiqsa, klinikaga murojaat qiling. O‘zingiz uni qayta ichkariga surmang.

Belgilar bo‘lmasa, muntazam ultratovush yoki gormon tekshiruvi odatda talab qilinmaydi. Kuzatuv ehtiyojga qarab belgilanadi. Telefoningizga almashtirish sanasini kiriting va berilgan kartani saqlang. Qonash kunlari, og‘riq va bezovtalikning kundalik hayotga ta’sirini qisqa yozib borish maslahatni aniqroq qiladi. Bu qaydlar tashxis o‘rnini bosmaydi.

Tartibsiz qon kelishi: nimani kutish mumkin?

Implantdan keyin hayz yengillashishi, butunlay to‘xtashi, tez-tez kelishi yoki oralab dog‘lanish kuzatilishi mumkin. Ba’zan qonash uzoq davom etadi. Dastlabki oylardagi shakl keyinchalik o‘zgarishi mumkin, ammo hamma uchun ma’lum vaqtda albatta me’yorlashadi deb bo‘lmaydi. Qonash tartibsizligi o‘z-o‘zidan implant ishlamay qolganini anglatmaydi.

Shu bilan birga, har qanday qonashni faqat implantga bog‘lash xavfli. Yangi boshlangan yoki odatdagidan keskin farq qilgan qonashda homiladorlik, jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya, bachadon bo‘yni o‘zgarishlari, polip yoki mioma kabi boshqa sabablar ham ko‘rib chiqiladi. Jinsiy aloqadan keyin qon kelishi, badbo‘y ajralma yoki tos og‘rig‘i qo‘shimcha baholashga sabab bo‘ladi.

Qon miqdori bilan birga uning sizga ta’siri muhim: uyqu, ish, jinsiy hayot yoki ibodatga xalaqit berayotgan bo‘lsa, yordam so‘rash asosli. Charchoq, bosh aylanishi, yurak urishining tezlashishi yoki oqarish ko‘p qon yo‘qotishga hamroh bo‘lishi mumkin, lekin bu belgilar kamqonlikni o‘z-o‘zidan tasdiqlamaydi. Hayz yo‘qolishi odatda davolashni talab qilmaydi, ammo homiladorlik ehtimoli bo‘lsa tekshiruv kerak.

Shifokor tekshiruvlarni qanday tanlaydi?

Baholash suhbatdan boshlanadi: qonash qachon o‘zgargani, qancha davom etishi, og‘riq, isitma, yangi jinsiy hamkor va dorilar haqida so‘raladi. Implantning muddati va paypaslanishi tekshiriladi. Homiladorlik ehtimoli bo‘lsa test tanlanadi; uning vaqti oxirgi himoyasiz aloqaga qarab belgilanadi. Manfiy natijaga qaramay shubhali alomatlar bo‘lsa, baholash davom ettiriladi.

Uzoq yoki ko‘p qonashda, ayniqsa holsizlik bo‘lsa, umumiy qon tahlili va ba’zan temir zaxirasini baholash foydali. Infeksiya xavfi yoki mos belgilar bo‘lsa, tegishli surtma yoxud siydik testi olinishi mumkin. Jinsiy aloqadan keyingi qonashda bachadon bo‘ynini ko‘rish zarur bo‘lishi mumkin.

Ultratovush tos og‘rig‘i, ko‘rikdagi o‘zgarish yoki strukturaviy sababdan shubhalanganda tanlanadi. Qalqonsimon bez tahlili kabi boshqa tekshiruvlar ham faqat tegishli belgilar bo‘lsa qo‘shiladi. Barcha testlarni birdan topshirish ko‘pincha foyda bermaydi; keraksiz natijalar xavotir va ortiqcha muolajalarni keltirib chiqarishi mumkin.

Qonash va boshqa noqulayliklarni boshqarish

Agar boshqa sabab topilmasa va qonash chidasa bo‘ladigan bo‘lsa, tushuntirish hamda kuzatish yetarli bo‘lishi mumkin. Kundalik qayd, mos gigiyena vositalari va temirga boy muvozanatli ovqatlanish amaliy yordam beradi. Kamqonlik aniqlansa, alohida davolash rejalashtiriladi. Ko‘p qon yo‘qotishni faqat parhez bilan tuzatishga urinish to‘g‘ri emas.

Bezovta qiluvchi qonashni kamaytirish uchun shifokor qisqa muddatli gormonal yoki gormonsiz davolashni ko‘rib chiqishi mumkin. Tanlov tromboz xavfi, migren, oshqozon, buyrak va boshqa kasalliklarga bog‘liq. Internetdagi tavsiyaga ko‘ra dorini o‘zboshimchalik bilan boshlamang. Ayrim muolajalar faqat qabul qilinayotgan paytda yordam beradi, keyin qonash qaytishi mumkin.

Bosh og‘rig‘i, husnbuzar, ko‘krak sezgirligi yoki kayfiyat o‘zgarishi ham qayd etiladi. Bunday alomatning implant bilan bir vaqtda paydo bo‘lishi sababiy bog‘liqlikni isbotlamaydi. Ayniqsa vazn va kayfiyat o‘zgarishlarida boshqa omillar ham muhim; dalillar hamma savolga qat’iy javob bermaydi. Noqulaylik davom etsa, davolash, usulni almashtirish yoki olib tashlash birgalikda muhokama qilinadi.

Shoshilinch yordam talab qiladigan belgilar

Quyidagi vaziyatlarda kutmang; implant sabab bo‘lgan-bo‘lmaganidan qat’i nazar, tez baholash zarur:

• Juda ko‘p qonash bilan hushdan ketish, keskin holsizlik, nafas qisishi yoki ko‘krak og‘rig‘i bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
• To‘satdan kuchli, ayniqsa bir tomonlama pastki qorin og‘rig‘i, yelka uchiga og‘riq yoki hushdan ketish homiladorlik ehtimoli bilan birga bo‘lsa, 103 ni chaqiring. Implant bilan homiladorlik kam uchrasa ham, yuz berganda bachadondan tashqari homiladorlikni istisno qilish kerak.
• Qo‘lda tez kuchayayotgan shish, kuchli og‘riq, uvishish yoki qo‘l panjasining sovishi bo‘lsa, shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling.
• O‘rnatilgan joyda yoyilayotgan qizarish, yiring yoki isitma bo‘lsa, shu kunning o‘zida ko‘rik kerak. Nafas olish qiyinlashishi yoki yuz-tomoq shishishi kabi og‘ir allergiya belgilarida 103 ni chaqiring.

Implantni paypaslay olmay qolishning o‘zi odatda tez yordam chaqirish sababi emas, ammo tez orada klinik tekshiruv va joylashuv tasdiqlanguncha qo‘shimcha himoya kerak.

Implantni istalgan payt olib tashlatish mumkinmi?

Ha. Homiladorlik istagi, noqulay qonash yoki shaxsiy xohishning o‘zi yetarli sabab. Olib tashlashni malakali mutaxassis mahalliy og‘riqsizlantirish ostida kichik kesma orqali bajaradi. O‘zingiz kesishga, tortishga yoki terini teshib chiqarishga urinmang.

Chuqur joylashgan yoki paypaslanmaydigan implant avval tasviriy tekshiruv bilan topiladi; tekshiruv turi mahsulot xususiyatiga bog‘liq. Ko‘r-ko‘rona olib tashlash xavfli. Ba’zan maxsus tajribaga ega markazga yo‘llanma kerak bo‘ladi. Olib tashlangach, moslama to‘liq chiqqani tekshiriladi va yara parvarishi tushuntiriladi. Himoyada tanaffus bo‘lmasligi uchun keyingi usulni oldindan kelishib oling. Yaqindagi himoyasiz aloqa haqida ham xabar bering.

Olib tashlangandan keyin homiladorlik qachon mumkin?

Homilador bo‘lish qobiliyati tez qaytishi mumkin, hatto birinchi hayz kelishidan oldin ham homiladorlik yuz berishi ehtimoli bor. Implantni olib tashlash bepushtlikka olib keladi degan qarashga asos yo‘q. Biroq homiladorlikning aynan qachon yuz berishi yosh, ovulyatsiya va boshqa omillarga bog‘liq.

Homiladorlik rejalashtirilsa, avvaldan surunkali kasalliklar va dorilarni muhokama qilish foydali. Rejalashtirilmasa, boshqa kontratsepsiya qachondan boshlanishini aniqlashtiring. Yangi implantni o‘sha tashrifda o‘rnatish mumkin bo‘lishi mumkin, ammo uzluksiz himoya oldingi moslama muddati va almashtirish vaqtiga bog‘liq.

Tug‘ruqdan keyin yoki emizishda qo‘llash mumkinmi?

Progestogenli implant ko‘pincha emizish davrida ham qo‘llanishi mumkin. O‘rnatishning aniq vaqti tug‘ruqdan keyingi muddat, homiladorlik ehtimoli, sog‘liq holati va mahsulot yo‘riqnomasiga qarab tanlanadi. Hayz hali qaytmagan bo‘lsa ham ovulyatsiya oldinroq boshlanishi mumkin, shuning uchun faqat hayz yo‘qligiga tayanmang.

Emizishning o‘zi har qanday sharoitda ishonchli kontratsepsiya emas. Implant qo‘yilgach qo‘shimcha himoya kerakmi, degan savolni tashrifda aniqlashtiring. Tug‘ruqdan keyingi qonli ajralmalarni implant ta’siridan ajratish ba’zan qiyin; ko‘p qonash, isitma yoki kuchayuvchi qorin og‘rig‘ini oddiy moslashish deb qabul qilmang.

Implant muddati o‘tib ketgan bo‘lsa nima qilish kerak?

Hayz o‘zgarmagan bo‘lsa ham, ruxsat etilgan muddatdan keyingi himoyani kafolatlangan deb hisoblamang. Prezervativ ishlating yoki jinsiy aloqani vaqtincha kechiktiring va almashtirish uchun klinikaga bog‘laning. Implantni o‘zingiz chiqarishga urinmang.

Muddat o‘tganidan keyin himoyasiz aloqa bo‘lgan bo‘lsa, shoshilinch kontratsepsiya kerakligini imkon qadar tez muhokama qiling. Uning ayrim turlari vaqtga bog‘liq va mavjud gormonal usul tanlovga ta’sir qilishi mumkin. Homiladorlik testini qachon qilish ham belgilanadi. Moslama kartasi yo‘qolgan bo‘lsa, o‘rnatgan klinikadan mahsulot va sana haqidagi yozuvni so‘rang; muddatni taxmin bilan belgilamang.

Manbalar

https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/contraceptive-implant/

Ushbu maqola umumiy ma’lumot uchun berilgan, tashxis yoki individual davolash tavsiyasi emas. Implantni tanlash, qonashni baholash va foydalanish muddatini aniqlash uchun klinik mutaxassis ko‘rigi va maslahati zarur.