Homiladorlikda B guruh streptokokk: tahlil nimani anglatadi?

Homiladorlikda B guruh streptokokk: tahlil nimani anglatadi?

B guruh streptokokk nima?

B guruh streptokokk, qisqacha GBS, ayrim odamlarning ichagida, to‘g‘ri ichak atrofida yoki qinida uchraydigan bakteriyadir. Uning organizmda alomatsiz yashashi kolonizatsiya deb ataladi. Bu holat ko‘pincha odamga zarar yetkazmaydi va kasallik bilan bir xil emas. Homiladorlikda unga e’tibor berilishining asosiy sababi — bakteriyaning tug‘ruq vaqtida bolaga o‘tishi va ayrim chaqaloqlarda jiddiy infeksiyaga sabab bo‘lishi mumkinligidir. Musbat natija bolaning albatta kasallanishini anglatmaydi.

GBS jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya hisoblanmaydi. Uning aniqlanishi xiyonat, jinsiy hayot xususiyati yoki gigiyena yetishmasligining belgisi emas. Kolonizatsiya vaqt o‘tishi bilan paydo bo‘lishi yoki yo‘qolishi mumkin. Shuning uchun avvalgi manfiy natija doimiy himoyani, avvalgi musbat natija esa bakteriyaning hozir ham borligini kafolatlamaydi. Oddiy tashqi ko‘rinish orqali GBS borligini bilib bo‘lmaydi. Maqoladagi fotosuratlar bo‘lsa, ular faqat tasviriy maqsadda ishlatiladi, haqiqiy bemorlarni yoki tashxis belgilarini ifodalamaydi.

Tahlil natijasi aynan nimani bildiradi?

Qin yoki to‘g‘ri ichakdan olingan surtmada GBS topilishi odatda namuna olingan vaqtdagi kolonizatsiyani ko‘rsatadi. Bu natija o‘z-o‘zidan qin yallig‘lanishi, bachadon infeksiyasi yoki bolaning zararlanganini tasdiqlamaydi. Shifokor natijani homiladorlik muddati, oldingi homiladorliklar tarixi, siydik tahlili, suv ketishi va tug‘ruqdagi holat bilan birga baholaydi. Laboratoriya javobidagi “musbat” so‘zi qo‘rqinchli tuyulishi mumkin, ammo uning amaliy ma’nosi ko‘pincha tug‘ruq paytidagi profilaktikani rejalashtirishdir.

Siydikda GBS aniqlanishi esa alohida talqin qilinadi: u alomatsiz bakteriuriya yoki siydik yo‘li infeksiyasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bakteriya miqdori, namunaning to‘g‘ri yig‘ilgani va shikoyatlar davolash zaruratiga ta’sir qiladi. Homiladorlik davomida siydikda GBS topilgani tug‘ruq rejasiga ham kiritiladi. Natijani o‘zingizcha “yengil” yoki “og‘ir” deb baholamasdan, tahlil nusxasini akusher yoki shifokorga ko‘rsatish ma’qul. Turli laboratoriya usullari bir xil savolga javob bermasligi mumkin.

Bakteriya chaqaloqqa qanday ta’sir qilishi mumkin?

Tug‘ruq vaqtida bola qindagi bakteriyalar bilan aloqaga kirishadi. Ayrim vaziyatlarda GBS yuqoriga, homila pardalari va homila suvi tomon tarqalishi mumkin; suv ketgandan keyin bu masala ayniqsa muhim bo‘ladi. Bakteriya chaqaloq nafas yo‘llari yoki qoniga tushsa, pnevmoniya, sepsis yoki meningit kabi infeksiyalar yuz berishi mumkin. Biroq bakteriya bilan uchrashish va kasallanish bir xil emas: kolonizatsiyalangan onalardan tug‘ilgan bolalarning ko‘pchiligida jiddiy infeksiya rivojlanmaydi.

Erta boshlangan GBS kasalligi hayotning birinchi haftasida, ko‘pincha tug‘ilgandan keyingi dastlabki vaqtda namoyon bo‘ladi. Kech boshlangan kasallik esa keyingi haftalarda yoki ilk oylarda paydo bo‘lishi mumkin. Tug‘ruq vaqtida tomir orqali beriladigan antibiotik profilaktikasi asosan erta infeksiya xavfini kamaytirishga qaratilgan. U barcha infeksiyalardan himoya qilmaydi va kech boshlangan GBS kasalligini ishonchli oldini olmaydi. Shuning uchun profilaktika olinganidan qat’i nazar, chaqaloqning holatini kuzatish zarur.

Alomatlar va boshqa sabablar o‘rtasidagi farq

GBS kolonizatsiyasi odatda hech qanday alomat bermaydi. Qichishish, achishish, odatdagidan boshqacha ajralma yoki hid bo‘lsa, bunga zamburug‘li infeksiya, bakterial vaginoz, tirnashish yoki boshqa sabablar ham olib kelishi mumkin. Musbat GBS surtmasi bu shikoyatlarning aynan GBS sababli ekanini isbotlamaydi. Shifokor ajralmaning xususiyati, og‘riq, ko‘rik va zarur tahlillarga qarab ehtimollarni ajratadi; barcha ajralmalar uchun bir xil davolash to‘g‘ri kelmaydi.

Siyganda og‘riq, tez-tez siyish, qovuq sohasidagi og‘riq siydik yo‘li infeksiyasini tekshirishga sabab bo‘lishi mumkin, lekin ular GBSga xos emas. Isitma, titroq, belning yon qismida kuchli og‘riq yoki umumiy ahvolning yomonlashishi tez baholashni talab qiladi. Tug‘ruqda isitma va bachadon og‘riqliligi kabi belgilar paydo bo‘lsa, shifokor oddiy kolonizatsiyadan ko‘ra kengroq infeksiyani gumon qilishi mumkin. Bunday vaziyatda faqat GBS natijasini kutish xavfsiz yondashuv emas.

Skrining nega hamma joyda bir xil emas?

Skrining — alomatsiz odamlarni oldindan tekshirishdir. Ayrim mamlakatlarda homiladorlikning oxirgi haftalarida barcha homiladorlarga GBS surtmasi taklif etiladi. Boshqa tizimlarda esa oldingi chaqaloqda GBS infeksiyasi, joriy homiladorlikdagi natijalar yoki tug‘ruqdagi xavf omillari asosida profilaktika tanlanadi. RCOG bemorlar uchun ma’lumotida Buyuk Britaniyada barcha homiladorlarni muntazam GBS skriningidan o‘tkazish tavsiya etilmasligi tushuntiriladi. Bu ma’lumotni O‘zbekistondagi har bir muassasaning tayyor protokoli deb qabul qilib bo‘lmaydi.

Farqlar skriningning foydasi, uning cheklovlari, antibiotikdan oqilona foydalanish va mahalliy xizmat imkoniyatlarini turlicha baholash bilan bog‘liq. Qabulda “Bizning tug‘ruqxonada GBS bo‘yicha qanday yondashuv bor?”, “Menga tahlil kerakmi va qachon?”, “Natija tug‘ruq rejasini qanday o‘zgartiradi?” deb so‘rash foydali. Tanishning tekshiruv muddati sizga aynan mos kelmasligi mumkin. Tug‘ruqxona almashsa, oldingi tahlillar yangi jamoaga yetib borganini tekshiring, chunki ular avtomatik ravishda umumiy tizimda ko‘rinmasligi mumkin.

Shifokor qaysi tekshiruvni tanlaydi?

GBS kolonizatsiyasini aniqlash uchun odatda qinning pastki qismi va to‘g‘ri ichakdan olingan namuna laboratoriyada ekiladi. Namuna olish usuli va laboratoriyaning GBS uchun mos tekshiruvdan foydalanishi natijaga ta’sir qiladi. Siydik ekmasi esa siydikdagi bakteriyalarni aniqlash uchun tanlanadi; u kolonizatsiya surtmasining oddiy o‘rnini bosmaydi. Alomatlar bo‘lsa, shifokor boshqa infeksiyalarni aniqlash uchun qo‘shimcha tekshiruvni alohida asos bilan belgilashi mumkin.

Ba’zi muassasalarda tug‘ruq vaqtida tezkor molekulyar test mavjud, ammo u hamma joyda qo‘llanmaydi va har vaziyatda boshqa ma’lumotlarni almashtirmaydi. Ona yoki bolada infeksiya gumoni bo‘lsa, qon ekmasi va boshqa tahlillar kerak bo‘lishi mumkin. Bular sog‘lom, alomatsiz barcha onalar yoki chaqaloqlarga shart emas. Tekshiruv tanlashdagi asosiy savol: uning javobi kuzatuv yoki davolashni o‘zgartiradimi? Masalan, oldingi chaqaloqda GBS infeksiyasi bo‘lgan holatda profilaktika qarori yangi surtma javobigagina bog‘lanmaydi.

Tug‘ruqdagi xavf qanday baholanadi?

Shifokorlar xavfni bitta belgiga qarab emas, bir necha ma’lumotni birlashtirib baholaydi. Joriy homiladorlikda GBS aniqlanishi, oldingi bolada invaziv GBS infeksiyasi bo‘lishi, muddatidan oldin tug‘ruq, suv ketganidan keyin vaqt o‘tishi va onadagi isitma qarorga ta’sir qilishi mumkin. Omillarning mavjudligi infeksiya albatta rivojlanishini bildirmaydi, ammo profilaktika yoki chaqaloqni yaqinroq kuzatish foydasini oshirishi mumkin.

Oldingi homiladorlikdagi kolonizatsiya bilan oldingi boladagi GBS kasalligi bir xil tarix emas. Birinchisida yangi tekshiruv yoki profilaktika variantlari muhokama qilinishi mumkin; ikkinchisi odatda keyingi tug‘ruqda himoya choralariga kuchli asos bo‘ladi. Suv qachon ketgani noma’lum bo‘lsa, buni taxminiy vaqt sifatida ayting. Yashirish yoki aniq bilmasdan vaqt belgilash o‘rniga, noaniqlikni tushuntirish jamoaning xavfsiz qaror qilishiga yordam beradi.

Profilaktika va infeksiyani davolash farqi

Alomatsiz qin yoki ichak kolonizatsiyasini homiladorlik vaqtida antibiotik bilan yo‘qotishga urinish odatda chaqaloqni tug‘ruqda ishonchli himoya qilmaydi: bakteriya qayta paydo bo‘lishi mumkin. Shu sababli zarur holatlarda asosiy yondashuv tug‘ruq vaqtida tomir orqali antibiotik berishdir. Preparat onaning qonida va tug‘ruq bilan bog‘liq to‘qimalarda ta’sir qilib, bakteriyaning bolaga o‘tishi va erta kasallik rivojlanishi ehtimolini kamaytiradi. Bu profilaktika, ya’ni hali tasdiqlanmagan infeksiyaning oldini olish chorasi hisoblanadi.

Profilaktika kerak bo‘lsa, uni imkon qadar o‘z vaqtida boshlash muhim. Lekin bola yoki ona uchun zarur tug‘dirish choralarini faqat antibiotikning ma’lum muddat berilishini kutish uchun kechiktirishmaydi. Tug‘ruq tez kechib, profilaktika to‘liq amalga oshmagan bo‘lsa, bu bolaning albatta kasallanganini anglatmaydi; keyingi kuzatuv moslashtiriladi. Siydik yo‘li infeksiyasi yoki bachadon ichidagi infeksiya gumoni esa alohida davolashni talab qilishi mumkin. Preparat, yuborish usuli va davomiyligini klinik vaziyatga qarab shifokor tanlaydi.

Allergiya, qarshi ko‘rsatmalar va dalillarning chegarasi

Antibiotik tanlashda oldingi allergik reaksiyalar muhim. Shunchaki “allergiyam bor” deyishdan tashqari, qaysi preparatdan keyin qanday belgi va qanchada paydo bo‘lganini ayting. Ko‘ngil aynishi bilan nafas qisilishi yoki yuz shishishi bir xil reaksiya emas. Og‘ir tezkor allergiya yoki ayrim og‘ir teri reaksiyalari tarixi muayyan antibiotiklarni qo‘llashga qarshi ko‘rsatma bo‘lishi mumkin. Muqobil vosita tanlashda bakteriyaning sezgirligi, mavjud natijalar va onaning boshqa kasalliklari hisobga olinadi.

Antibiotiklar nojo‘ya ta’sirlar, jumladan ich ketishi va allergik reaksiyalar chaqirishi mumkin. Biroq ko‘rsatma bo‘lgan vaziyatda erta neonatal infeksiyadan himoya foydasi shu xavflar bilan solishtiriladi. Profilaktikaning foydasi mavjud, ammo hech bir strategiya barcha GBS kasalliklarini bartaraf etmaydi. Kolonizatsiyaning o‘zgaruvchanligi va namuna olish sharoiti testlarning cheklovlaridir. Chaqaloq mikrobiomiga uzoq muddatli ta’sir haqida barcha savollarga qat’iy javob yo‘q; bu noaniqlik zarur profilaktikadan o‘zboshimchalik bilan voz kechish uchun asos bo‘lmaydi.

Amaliy tayyorgarlik va shoshilinch belgilar

Tahlil javoblarini homiladorlik hujjatlari bilan saqlang, allergiyalar ro‘yxatini tayyorlang va GBS bo‘yicha kelishilgan rejani tug‘ruq jamoasiga eslating. Tug‘ruq boshlansa yoki suv ketsa, ayniqsa GBS musbat bo‘lsa, tug‘ruqxona bilan kechiktirmay bog‘laning. Odatdagi tashqi gigiyena yetarli; qinni ichidan yuvish, antiseptiklar, o‘tlar yoki o‘zboshimcha antibiotiklar kolonizatsiyani xavfsiz yo‘qotish usuli emas. Probiotiklar yoki maxsus parhez tug‘ruqdagi profilaktikaning isbotlangan o‘rnini bosmaydi. GBS aniqlangani uchun o‘zingizni ayblashga asos yo‘q.

• Homiladorlikda isitma, suv ketishi, homila harakatining kamayishi, kuchli qorin og‘rig‘i yoki badbo‘y suyuqlik kelishida zudlik bilan akusherlik xizmatiga murojaat qiling. Bular GBSga xos bo‘lmasa ham, tez baholanishi kerak.
• Chaqaloqda emmaslik, uyg‘otish qiyinlashishi, g‘ayrioddiy lohaslik, ingrash, tez yoki qiynalib nafas olish, juda issiq yoki sovuq bo‘lish, rang oqarishi yoxud kulranglashishi xavf belgilaridir. Rejali ko‘rikni kutmasdan shoshilinch yordam so‘rang.
• Chaqaloq nafas olmay qolsa, ko‘karsa, tutqanoq kuzatilsa yoki javob bermasa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Onada hushdan ketish, og‘ir nafas qisilishi yoki tez yomonlashish bo‘lsa ham 103 kerak.

GBS musbat bo‘lsa, kesarcha kesish kerakmi?

Yo‘q, faqat GBS kolonizatsiyasi kesarcha kesish uchun sabab emas. Tug‘ruq usuli akusherlik ko‘rsatmalariga qarab belgilanadi. Rejalashtirilgan kesarcha kesish tug‘ruq boshlanmasdan va homila pardalari butunligida bajarilsa, odatda aynan GBSga qarshi tug‘ruq profilaktikasi kerak bo‘lmaydi. Operatsiyaga tegishli boshqa antibiotik profilaktikasi esa alohida masaladir. Belgilangan sanadan oldin to‘lg‘oq boshlansa yoki suv ketsa, jamoaga GBS natijangizni ayting: reja yangi sharoitga moslashtiriladi. Operatsiya rejalashtirilgani uchun suv ketishini uyda kuzatib kutish to‘g‘ri emas.

Keyingi tahlil manfiy chiqsa, profilaktika bekor qilinadimi?

Har doim ham emas. Qaror oldingi musbat natija qayerdan olingani, qachon aniqlangani va mahalliy yo‘riqnomaga bog‘liq. Masalan, joriy homiladorlikda siydikda GBS aniqlanishi yoki oldingi chaqaloqda GBS infeksiyasi bo‘lishi keyingi manfiy surtma bilan shunchaki bekor bo‘ladigan ma’lumot emas. Manfiy test ham tug‘ruq paytida bakteriya mutlaqo bo‘lmasligini kafolatlamaydi. Natijalar qarama-qarshi bo‘lsa, ularni birga ko‘rsatib, tug‘ruqda qaysi reja qo‘llanishini oldindan yozdirib oling. Keraksiz ravishda qayta-qayta test topshirish aniqlikni har doim oshirmaydi.

Bolamga tug‘ilgach albatta antibiotik beriladimi?

Yo‘q. Sog‘lom ko‘rinayotgan chaqaloqda qaror tug‘ilgan muddat, onadagi infeksiya belgilari, suv ketishi tarixi va tug‘ruqdagi profilaktikaga qarab chiqariladi. Ayrim bolalarga klinik kuzatuv yetarli bo‘ladi; boshqalariga tekshiruv va antibiotik kerak bo‘lishi mumkin. Kuzatuv muddati ham mahalliy neonatal yondashuvga bog‘liq. Agar bolada infeksiya belgilari paydo bo‘lsa, davolash laboratoriya tasdig‘ini kutmasdan boshlanishi mumkin. Uyga chiqishdan oldin qaysi belgilarni kuzatish va muammo bo‘lsa qayerga murojaat qilishni so‘rang. Onadagi musbat surtma bolaning qonida bakteriya bor degani emas.

GBS aniqlansa, emizish va yaqinlik xavfsizmi?

Odatdagi GBS kolonizatsiyasi emizishni to‘xtatish yoki ona bilan bolani ajratish uchun asos emas. Emizish va teri-teriga aloqa odatda davom ettiriladi; ona yoki bola kasal bo‘lsa, yordam rejasi ularning holatiga moslashtiriladi. Qo‘lni yuvish va odatiy gigiyena muhim, ammo oilani haddan tashqari dezinfeksiya qilish kerak emas. GBS jinsiy infeksiya hisoblanmagani uchun juftni odatda tekshirish yoki davolash talab qilinmaydi. Jinsiy yaqinlikka cheklov kerakligi esa qon kelishi, suv ketishi yoki boshqa akusherlik holatlariga qarab alohida belgilanadi.

Manbalar

https://www.rcog.org.uk/for-the-public/browse-our-patient-information/group-b-streptococcus-in-pregnancy-and-newborn-babies/

Ushbu maqola umumiy ma’lumot uchun, tashxis yoki individual davolash rejasi emas. Tahlil natijalari va tug‘ruqdagi himoya choralarini belgilash uchun klinitsistning individual baholashi va ko‘rib chiqishi zarur.