Gepatit B bilan homiladorlik: ona va chaqaloqni himoyalash

Gepatit B bilan homiladorlik: ona va chaqaloqni himoyalash

Gepatit B aniqlanishi nimani anglatadi?

Homiladorlikda gepatit B aniqlanishi xavotir uyg‘otishi tabiiy, ammo bu chaqaloq albatta zararlanadi yoki homiladorlik yomon yakunlanadi degani emas. Ko‘plab ayollarda to‘g‘ri kuzatuv, zarur bo‘lsa davolash va tug‘ilgandan keyingi profilaktika bilan ona hamda bola salomatligini himoyalash mumkin. Asosiy vazifa infeksiya borligini erta bilish, onaning jigar holatini baholash va tug‘ruqxonaga aniq reja yetkazishdir. Ijobiy natija ayolning xulqi, ozodaligi yoki oilaviy qadriyatlari haqida hech narsa aytmaydi.

Virus ba’zan bolalikda yoki odam bilmagan qon bilan aloqa orqali yuqadi. Shu sababli ayblash va uyaltirish o‘rniga maxfiylik, tushunarli axborot va amaliy yordam kerak. Ayol o‘z savollarini bemalol berishi, natijalar nimani anglatishini so‘rashi va qarorlarda qatnashishi lozim. Ushbu maqoladagi ma’lumot individual tashxis o‘rnini bosmaydi. Maqolaga qo‘shilgan fotosuratlar faqat tasviriy maqsadda bo‘lib, haqiqiy bemorlarni aks ettirmaydi; insonning tashqi ko‘rinishidan gepatitni aniqlab bo‘lmaydi.

Virus ona va bolaga qanday ta’sir qiladi?

Gepatit B virusi jigar hujayralarini zararlaydi. Jigar shikastlanishining muhim qismi immun tizimining virusga javobi bilan bog‘liq. Infeksiya yaqinda yuqqan, ya’ni o‘tkir yoki uzoq davom etayotgan, ya’ni surunkali bo‘lishi mumkin. Surunkali infeksiya yillar davomida sezilmasdan kechishi mumkin, lekin ayrim odamlarda jigar chandiqlanishi va boshqa jiddiy asoratlar rivojlanadi. Homiladorlikning o‘zi kasallikning og‘irligini ko‘rsatmaydi; buni tarix, ko‘rik va tanlangan tahlillar orqali baholashadi.

Bolaga yuqish ko‘pincha tug‘ruq atrofida, onaning qoni va biologik suyuqliklari bilan aloqa paytida yuz beradi. Onaning qonida virus miqdori yuqori bo‘lsa, yuqish xavfi ortadi, ammo yuqori xavf muqarrar yuqish degani emas. Chaqaloqlikda yuqqan infeksiya kattalarda orttirilgan infeksiyaga qaraganda surunkali bo‘lib qolishga ko‘proq moyil. Shu bois bola sog‘lom ko‘rinsa ham, tug‘ilgandan keyingi himoyani kechiktirmaslik muhim. Infeksiya quchoqlash, birga ovqatlanish yoki oddiy kundalik muloqot orqali yuqmaydi.

Homiladorlikdagi skrining: alomatsiz bo‘lsa ham

Gepatit B ko‘pincha alomatsiz kechgani uchun tekshiruv faqat sariqligi yoki xavf omillari ma’lum bo‘lgan ayollarga bog‘lab qo‘yilmaydi. Har bir homiladorlikda gepatit B bo‘yicha skrining masalasini antenatal xizmat bilan aniqlashtirish kerak. Asosiy skrining belgisi odatda HBsAg, ya’ni virusning yuzaki antigenidir. Uning aniqlanishi hozirgi infeksiyani ko‘rsatishi mumkin va keyingi baholashni talab qiladi. Oldingi homiladorlikdagi manfiy natija keyingi davrda infeksiya yuqmaganini kafolatlamaydi.

Birinchi ko‘rikda tekshiruv bo‘lmagan bo‘lsa, keyingi uchrashuvda bu haqda so‘rang. Tug‘ruq boshlanib, natija noma’lum bo‘lsa, xodimlarga darhol aytish kerak: ular tezkor tekshiruv va bola profilaktikasini muvofiqlashtiradi. Yangi xavfli aloqa, infeksiyali qon bilan kontakt yoki shubhali alomatlar bo‘lsa, qayta tekshirish zarurati alohida ko‘rib chiqiladi. Juda yaqinda yuqishda ayrim testlar hali musbatlashmagan bo‘lishi mumkin. Shuning uchun manfiy natijaning vaqti ham ahamiyatli; barcha ayollarga bir xil takroriy tahlillar jadvali kerak emas.

Ijobiy natijadan keyin qaysi tekshiruvlar tanlanadi?

Shifokor avvalo oldingi natijalar, ehtimoliy yuqish vaqti, qabul qilinayotgan vositalar va jigar kasalligi tarixini aniqlaydi. Zaruratga qarab HBsAg natijasi tasdiqlanadi. Anti-HBc kabi antitanalar, jumladan uning IgM turi, yaqindagi infeksiyani baholashga yordam berishi mumkin, biroq bitta ko‘rsatkich barcha savollarga javob bermaydi. HBsAg olti oydan ortiq saqlanishi surunkali infeksiyaga mos keladi. Eski tahlillarni olib kelish infeksiya davomiyligini tushunishni osonlashtiradi.

HBV DNK tahlili qondagi virus miqdorini ko‘rsatadi va bolaga yuqish xavfi hamda homiladorlikdagi davolash zaruratini baholashda muhim. ALT va boshqa jigar ko‘rsatkichlari yallig‘lanish yoki jigar faoliyati haqida ma’lumot beradi. HBeAg ayrim vaziyatlarda qo‘shimcha yo‘nalish beradi, lekin virus miqdorini to‘liq almashtirmaydi. Bilirubin, qon ivishi, trombotsitlar, buyrak faoliyati yoki ultratovush tekshiruvi klinik vaziyatga qarab tanlanadi. Boshqa infeksiyalar tekshiruvi ham anamnez va tavsiyalarga asoslanadi. Har bir bemorga barcha mavjud tahlillarni buyurish zarur emas; natija davolash qarorini qanday o‘zgartirishi muhim.

Alomatlar va boshqa sabablar bilan farqlash

Gepatit B holsizlik, ishtaha pasayishi, ko‘ngil aynishi, o‘ng qovurg‘a ostida noqulaylik, to‘q siydik, oqarib ketgan najas yoki ko‘z va terining sarg‘ayishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Biroq bu belgilar bo‘lmasligi ham mumkin. Alomatlarning yo‘qligi virus yo‘qligini yoki yuqish xavfi nol ekanini bildirmaydi. Aksincha, oddiy charchoq yoki ertalabki ko‘ngil aynishi ham avtomatik ravishda gepatit belgisi emas.

Homiladorlikdagi qusish, kamqonlik, o‘t pufagi kasalligi, boshqa virusli gepatitlar va doriga bog‘liq jigar zararlanishi o‘xshash shikoyatlar berishi mumkin. Qichishish homiladorlik xolestazi bilan, yuqori qon bosimi va qorin og‘rig‘i esa preeklampsiya yoki boshqa shoshilinch akusherlik holatlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Gepatit B tasdiqlangan ayolda ham yangi belgilarni faqat shu infeksiyaga yo‘yish noto‘g‘ri. Shifokor homiladorlik muddati, ko‘rik, qon bosimi va maqsadli tahlillar orqali sabablarni ajratadi. Ba’zan bir nechta sabab bir vaqtda uchraydi va baholash davomida xulosa o‘zgarishi mumkin.

Davolashning ikki maqsadi va xavfsizlik

Davolashning birinchi maqsadi onaning jigarini himoyalash, ikkinchisi esa ayrim vaziyatlarda bolaga yuqish xavfini qo‘shimcha kamaytirishdir. Bu maqsadlar bir xil emas. Jigar faol zararlangan yoki og‘ir surunkali kasalligi bor ayolga o‘z salomatligi uchun uzoq muddatli davolash kerak bo‘lishi mumkin. Jigar ko‘rsatkichlari tinch bo‘lsa ham, virus miqdori yuqori bo‘lgan ayrim homiladorlarda homiladorlikning keyingi qismida virusga qarshi davolash muhokama qilinadi. Boshlash va to‘xtatish vaqti individual belgilanadi.

Homiladorlikda xavfsizligi bo‘yicha ko‘proq ma’lumot to‘plangan davolash variantlari mavjud, ammo barcha virusga qarshi vositalar mos emas. Interferon asosidagi davolash homiladorlikda qo‘llanmaydi. Buyrak kasalligi, oldingi davolash, boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’sir va emizish rejasi tanlovga ta’sir qiladi. Avvaldan davolanayotgan ayol homiladorligini bilgach dorisini o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmasligi kerak: virus faollashib, jigar yallig‘lanishi kuchayishi mumkin. Shifokor xavfsiz davom ettirish yoki almashtirishni baholaydi. Onaning davolanishi chaqaloqqa tug‘ilgach kerak bo‘ladigan vaksina va boshqa profilaktikani almashtirmaydi.

Tug‘ruq vaqti va mutaxassislar hamkorligi

Gepatit Bning o‘zi odatda tug‘ruqni muddatidan oldin chaqirish yoki kesarcha kesish uchun sabab bo‘lmaydi. Tug‘ruq muddati va usuli akusherlik ko‘rsatmalari, ona holati va homilaning ahvoliga qarab tanlanadi. Kesarcha kesish bolaga yuqishni ishonchli bartaraf etuvchi usul hisoblanmaydi. Eng muhim himoya tug‘ilgandan keyingi profilaktika va zarur bo‘lsa onaning oldindan davolanishidir. Keraksiz invaziv muolajalardan qochish ma’qul, ammo zarur akusherlik yordamidan faqat infeksiya tufayli voz kechilmaydi.

Akusher, gepatitni kuzatuvchi mutaxassis va chaqaloq shifokori bir xil ma’lumotga ega bo‘lishi kerak. Homiladorlik oxirida tug‘ruqxona natijalarni olganini, chaqaloq vaksinasini va kerakli immunoglobulinni tashkil eta olishini tekshiring. Bu yordamning mavjudligini taxmin qilishdan ko‘ra oldindan aniqlash xavfsizroq. Tug‘ruq boshqa joyda boshlansa, almashinuv hujjatlari va tahlillar nusxasi foyda beradi. Maxsus reja tuzish ayolni boshqalardan ajratish yoki unga nisbatan hurmatsiz munosabatni oqlamaydi.

• Tug‘ruq rejasida HBsAg natijasi, mavjud HBV DNK javobi, onaning davolanishi, chaqaloq profilaktikasi va keyingi kuzatuv uchun mas’ul xizmat ko‘rsatilishini so‘rang.

Chaqaloqning birinchi soatlaridagi himoya

Gepatit B bo‘lgan onadan tug‘ilgan chaqaloqqa vaksinaning birinchi dozasi tug‘ilgandan keyin imkon qadar tez, odatda dastlabki o‘n ikki soat ichida berilishi kerak. Gepatit Bga qarshi maxsus immunoglobulin ham ko‘rsatmaga muvofiq shu davrda beriladi; ko‘plab qo‘llanmalarda u infeksiyali onadan tug‘ilgan bolalar uchun tavsiya etiladi. Mamlakat yo‘riqnomalari tafsilotlari farqlanishi mumkin, shuning uchun aniq rejani tug‘ruqdan oldin aniqlashtirish muhim. Himoyani bola tahlili yoki onaning qo‘shimcha natijalarini kutib kechiktirmaslik kerak.

Vaksina bolaning o‘z immun tizimiga virusni tanishni o‘rgatadi. Immunoglobulin esa tayyor antitanalar bilan vaqtinchalik, tezkor himoya beradi. Ular bir vazifani takrorlamaydi va kerak bo‘lganda turli inyeksiya joylariga yuboriladi. Birinchi doza butun emlash kursi o‘rnini bosmaydi. Keyingi dozalar sanasini yozma oling va bolaning emlash hujjatida saqlang. Muddatidan oldin yoki kam vazn bilan tug‘ilish profilaktikadan voz kechish sababi emas, biroq keyingi jadvalga ta’sir qilishi mumkin. Doza kechikkan bo‘lsa, umidsizlikka tushmay, zudlik bilan chaqaloq shifokoriga murojaat qiling.

Bola va onani keyinchalik kuzatish

Emlash kursi tugagach, bolada infeksiya yo‘qligini va himoya hosil bo‘lganini tekshirish kerak. Bunda odatda HBsAg hamda anti-HBs tanlanadi. Tekshiruv ko‘pincha to‘qqiz–o‘n ikki oylik davrda yoki kechikkan kursdan keyin tegishli oraliqda rejalashtiriladi; aniq vaqtni pediatr belgilaydi. Juda erta tekshirish immunoglobulin ta’siri sababli chalg‘itishi mumkin. Onadan o‘tgan antitanalar tufayli ayrim boshqa markerlar bu maqsad uchun mos emas. Himoya yetarli bo‘lmasa, qo‘shimcha emlash yoki qayta baholash talab qilinishi mumkin.

Tug‘ruqdan keyin onaning kuzatuvi ham davom etadi. Immun tizimidagi o‘zgarishlar yoki davolashning to‘xtatilishi fonida jigar yallig‘lanishi kuchayishi mumkin. Shuning uchun tug‘ruqdan keyingi tahlil va ko‘rik sanalarini oldindan kelishish kerak. Profilaktika xavfni ancha kamaytiradi, ammo hech bir chora mutlaq kafolat bermaydi. Onani davolash bo‘yicha dalillar preparat va vaziyatga qarab farqlanadi; ayniqsa kam o‘rganilgan vositalarning uzoq muddatli xavfsizligi haqida noaniqlik qolishi mumkin. Shifokor tavsiyasi foyda, ehtimoliy zarar va mavjud dalillarni muvozanatlashtiradi.

Kundalik ehtiyotkorlik va shoshilinch belgilar

Maxsus «jigar tozalovchi» parhez yoki qo‘shimcha virusni yo‘qotmaydi. Muvozanatli ovqatlanish, yetarli suyuqlik, dam olish va homiladorlikka mos harakat foydali. Spirtli ichimliklardan voz kechish kerak. O‘simlik vositalari, biologik qo‘shimchalar va retseptsiz dorilar ham jigarga zarar yetkazishi mumkin; ularni akusher yoki davolovchi shifokor bilan kelishmasdan boshlamang. Shaxsiy ustara, tish cho‘tkasi va qon tegishi mumkin bo‘lgan buyumlarni bo‘lishmang, ochiq yaralarni yoping. Jinsiy sherik va uy a’zolari tekshiruv hamda emlash masalasini shifokor bilan muhokama qilishi mumkin.

Yangi sariqlik, kuchli qichishish, qayta-qayta qusish yoki suyuqlik icholmaslikda o‘sha kunning o‘zida tibbiy baholash zarur. Homila harakatlari kamayishi, qon ketishi yoki suv ketishi gepatitga bog‘liq bo‘lmasa ham tezkor akusherlik murojaatini talab qiladi. Rejadagi ko‘rikni kutmang.

• Hushning chalkashishi, hushdan ketish, qon qusish, qora najas, nafas qisilishi yoki keskin kuchli qorin og‘rig‘ida 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Kuchli bosh og‘rig‘i va ko‘rish buzilishi ham homiladorlikda shoshilinch baholanishi kerak.

Emizish mumkinmi?

Ko‘pincha emizish mumkin. Chaqaloqqa tavsiya etilgan profilaktika o‘z vaqtida berilishi asosiy shartlardan biridir; gepatit Bning o‘zi emizishni avtomatik taqiqlamaydi. Ona virusga qarshi dori olayotgan bo‘lsa, aynan shu vositaning emizishga mosligini shifokor tekshiradi. Ko‘krak uchi yorilib qonasa, qon bilan aloqa ehtimoli sababli tezda maslahat oling; zararlangan tomondan emizishni vaqtincha to‘xtatish zarurati muhokama qilinadi. Sut kelishini saqlash va ko‘krakni davolash bo‘yicha yordam so‘rash mumkin. Bolani uzoq muddat sutdan ajratish qarorini o‘zboshimchalik bilan qabul qilmang.

Homiladorlikda vaksina olish mumkinmi?

Gepatit B vaksinasi tirik virus saqlamaydi va gepatit Bni yuqtirmaydi. Infeksiyaga moyil, himoyasi yo‘q homiladorda emlash zarurati yuqish xavfi va amaldagi tavsiyalar asosida baholanadi. Homiladorlik emlash uchun avtomatik qarshi ko‘rsatma emas. Ammo vaksina allaqachon mavjud gepatit Bni davolamaydi. Oldingi dozadan keyingi og‘ir allergik reaksiya yoki tarkibiy qismga ma’lum og‘ir allergiya muhim qarshi ko‘rsatma bo‘lishi mumkin. Emlash tarixi noaniq bo‘lsa, hujjatlarni ko‘rsatib, qanday tekshiruv yoki emlash kerakligini aniqlashtiring.

Natija tug‘ruq paytidagina ma’lum bo‘lsa-chi?

Bu holatda ham foydali choralar bor. Natijani darhol akusher va chaqaloq jamoasiga yetkazish kerak. Ular bolaning tug‘ilish vaqtini qayd etib, vaksinani va ko‘rsatmaga muvofiq immunoglobulinni imkon qadar tez tashkil qiladi. Onaning kengaytirilgan tekshiruvini kutish chaqaloq profilaktikasini kechiktirmasligi kerak. Natija hali noma’lum bo‘lsa ham, vaziyatga mos vaqtinchalik reja tuziladi. Uyga chiqishdan oldin qaysi vositalar qachon berilgani, keyingi emlash sanalari va nazorat uchun qayerga murojaat qilinishi yozilganini tekshiring.

Oiladagilardan alohida yashash kerakmi?

Odatda yo‘q. Alohida idish, hojatxona yoki yotoq xonasi talab qilinmaydi; quchoqlash va birga ovqatlanish xavf manbai emas. Ehtiyot choralari qon va jinsiy yo‘l bilan yuqishning oldini olishga qaratiladi. Sherikning himoyasi aniqlanguncha prezervativdan foydalanishni muhokama qilish mumkin. Yaqinda qon yoki jinsiy aloqa orqali yuqish ehtimoli bo‘lgan odam tezda tibbiy maslahat olishi kerak, chunki kontaktdan keyingi profilaktika vaqtga bog‘liq. Kimga ma’lumot berish masalasini xavfsizlik va maxfiylikni hisobga olib hal qiling; qo‘llab-quvvatlash uyaltirishdan ko‘ra samaraliroq.

Manbalar

https://www.nhs.uk/conditions/hepatitis-b/

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, individual tashxis yoki davolash tavsiyasi emas. Tekshiruv, dori, tug‘ruq va chaqaloq profilaktikasi rejasini malakali klinisyen ko‘rib chiqishi kerak.