Astma va homiladorlik: nafasni nazorat qilish

Astma va homiladorlik: nafasni nazorat qilish

Astma borligi homiladorlik albatta og‘ir kechadi degani emas. Astmasi yaxshi nazorat qilingan ko‘pchilik ayollarda homiladorlik va tug‘ruq odatdagidek kechishi mumkin. Asosiy maqsad — onaning erkin nafas olishini ta’minlash, xurujlarning oldini olish va homilaga kislorod yetib borishini saqlash. Buning uchun buyurilgan inhalerlarni muntazam ishlatish, ularni qo‘llash texnikasini tekshirtirish va alomatlardagi o‘zgarishlarga vaqtida javob berish muhim.

Homiladorlik aniqlanganda dorilardan xavotirlanish tushunarli. Ammo inhalerni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatish astma nazoratini buzishi mumkin. Akusher va astmani davolayotgan shifokorga barcha dorilaringiz, oldingi xurujlar hamda shifoxonaga murojaatlar haqida ayting. Ushbu maqola davolashni mustaqil o‘zgartirish uchun emas, xavfsiz kuzatuv va suhbatga tayyorlanish uchun mo‘ljallangan. Undagi fotosuratlar bo‘lsa, ular faqat tasviriy: haqiqiy bemorlarni ko‘rsatmaydi, tashqi ko‘rinish esa tashxis mezoni emas.

Nafas yo‘llarida nima o‘zgaradi?

Astma nafas yo‘llarining surunkali yallig‘lanishi bilan bog‘liq. Bronxlar sezgir bo‘lib qoladi: ayrim ta’sirlarda ularning mushaklari qisqaradi, ichki qavati shishadi va shilliq ko‘payadi. Havo, ayniqsa nafas chiqarishda, toraygan yo‘llardan qiyin o‘tadi. Natijada hushtaksimon nafas, yo‘tal, ko‘krak siqilishi yoki hansirash paydo bo‘lishi mumkin. Alomatlar doim bir xil bo‘lmasligi astmaga xos, lekin faqat shu belgilar bilan tashxis qo‘yilmaydi.

Homiladorlikda gormonal o‘zgarishlar nafas olish ehtiyojini oshiradi, keyinroq kattalashgan bachadon diafragma harakatiga ta’sir qiladi. Shu sabab ayrim ayollar astmasiz ham yengil hansiraydi. Astma esa homiladorlik davomida yengillashishi, o‘zgarmasligi yoki kuchayishi mumkin; oldindan aniq bashorat qilish qiyin. Burun bitishi va oshqozon kislotasining qizilo‘ngachga qaytishi ham yo‘talni kuchaytirishi mumkin. Oddiy homiladorlik o‘zgarishlari bilan astma zo‘rayishini farqlashda alomatlarning vaqti, qo‘zg‘atuvchilar va oldingi holat bilan taqqoslash yordam beradi.

Nazorat yomon bo‘lsa, qanday xavflar bor?

Og‘ir xurujda onaning qonidagi kislorod kamayishi mumkin. Homila kislorodni yo‘ldosh orqali ona qonidan olgani uchun bu holat unga ham ta’sir qilishi ehtimoli bor. Uzoq davom etgan yomon nazorat ona uyqusi, harakati va kundalik faoliyatini ham buzadi. Tez-tez kuchayadigan astma shoshilinch yordam yoki shifoxonada davolanishga ehtiyoj tug‘dirishi mumkin.

Yomon nazorat qilinadigan astma homilaning yetarlicha o‘smasligi, muddatidan oldin tug‘ilish va homiladorlikdagi ayrim qon bosimi asoratlari xavfining oshishi bilan bog‘langan. Bu natijalar har bir ayolda albatta yuz beradi degani emas. Individual xavf astmaning og‘irligi, xurujlar, chekish, boshqa kasalliklar va kuzatuvga bog‘liq. Nazoratni yaxshilash xavfni kamaytirishning muhim yo‘lidir.

Homiladorlarda davolash haqidagi dalillarning ko‘pi kuzatuv ma’lumotlariga tayanadi, chunki barcha dorilarni homiladorlikda tajriba orqali tekshirish mumkin emas. Kasallik ta’sirini dori ta’siridan ajratish ham doim oson bo‘lmaydi. Shunga qaramay, davolanmagan yoki yetarli davolanmagan astmaning xavfi odatda buyurilgan inhalerlarni davom ettirish bilan bog‘liq xavotirdan kattaroqdir.

Qaysi alomatlarni astma deb qabul qilmaslik kerak?

Tunda uyg‘otadigan yo‘tal, takroriy hushtaksimon nafas, ko‘krak siqilishi va odatdagidan tez hansirash nazorat pasayayotganini ko‘rsatishi mumkin. Alomatni tez yengillashtiruvchi inhalerga avvalgidan ko‘proq ehtiyoj tug‘ilishi ham muhim signal. Biroq hansirashning har bir turi astma emas. Homiladorlikdagi tabiiy o‘zgarishlar odatda asta rivojlanadi va kuchli ko‘krak og‘rig‘i yoki hushdan ketish bilan kechmaydi.

Kamqonlik, nafas yo‘li infeksiyasi, reflyuks, yurak muammolari yoki o‘pkaga boradigan tomirda qon ivindisi ham nafas qisishiga sabab bo‘lishi mumkin. To‘satdan boshlangan hansirash, qon tupurish yoki bir oyoqning shishib og‘rishi ayniqsa jiddiy baholanishi kerak. Vahima nafasni tezlashtirishi mumkin, ammo xavfli sabablar tekshirilmasdan alomatni faqat xavotirga yo‘yish to‘g‘ri emas.

Shifokorga yo‘tal qachon boshlangani, isitma borligi, nafas olganda og‘riq kuchayishi, yotganda hansirash va inhalerdan keyingi o‘zgarishni ayting. Hushtak eshitilmasligi og‘ir xurujni istisno qilmaydi: havo juda kam o‘tayotganda nafas tovushi susayishi mumkin. Yangi yoki odatiy astmangizga o‘xshamaydigan belgilar alohida tekshiruvni talab qiladi.

Shifokor tekshiruvlarni qanday tanlaydi?

Baholash odatda suhbat, ko‘rik, nafas tezligi va zarurat bo‘lsa qondagi kislorod to‘yinganligini o‘lchashdan boshlanadi. Shifokor oldingi tashxis, xurujlar, dorilarga javob va inhaler texnikasini ko‘rib chiqadi. Spirometriya nafas yo‘llaridagi torayishni baholashga yordam berishi mumkin; homiladorlikning o‘zi bu tekshiruvga odatda to‘sqinlik qilmaydi. Nafas chiqarishning eng yuqori tezligini o‘lchaydigan pikfloumetr esa ayrim bemorlarda kuzatuv uchun foydali.

Hamma uchun bir xil tekshiruvlar to‘plami kerak emas. Kamqonlik gumon qilinsa qon tahlili, infeksiya yoki boshqa o‘pka kasalligi gumon qilinsa qo‘shimcha tekshiruv tanlanadi. Zarur tasviriy tekshiruvni faqat homiladorlik sababli rad etish ham xavfli bo‘lishi mumkin: shifokor kutilayotgan foyda va ta’sirni solishtiradi. Bronxlarni ataylab toraytiruvchi provokatsion sinovlar homiladorlikda odatda o‘tkazilmaydi.

Kislorod ko‘rsatkichi normal chiqishi barcha muammolar yo‘qligini anglatmaydi. Uy o‘lchagichi sovuq barmoq yoki noto‘g‘ri qo‘llash sabab xato ko‘rsatishi mumkin. Og‘ir xuruj yoki nazoratning sezilarli yomonlashuvida akusher homila holatini qo‘shimcha baholashni tanlashi mumkin. Bunday kuzatuv ham homiladorlik muddati va klinik ehtiyojga moslashtiriladi.

Buyurilgan davoni davom ettirish

Astma davosida dorilarning vazifasi turlicha. Ayrim inhalerlar nafas yo‘lidagi yallig‘lanishni bosib, kelajakdagi xurujlarni kamaytirishga xizmat qiladi. Boshqalari bronxlarni kengaytirib, alomatni yengillashtiradi. Ba’zi buyurilgan inhalerlar ikkala vazifani birlashtiradi. Shuning uchun inhalerning rangi yoki tanish kishining tajribasiga qarab qanday ishlatishni belgilamang; aynan sizga yozilgan rejaga amal qiling.

Inhalatsion kortikosteroidlar astma nazoratining muhim qismi bo‘lib, homiladorlikda odatda davom ettiriladi. Dori to‘g‘ridan-to‘g‘ri nafas yo‘liga yetkazilgani sabab butun tanaga ta’siri ko‘pincha kamroq bo‘ladi, lekin hech bir dori mutlaq xavfsiz deb baholanmaydi. Shifokor foyda, ehtimoliy xavf va oldingi davoga javobni hisobga oladi. Alomat yo‘qligi dori kerak emasligini emas, davolash ishlayotganini anglatishi mumkin.

Og‘ir kuchayishda qisqa muddatli tizimli davolash yoki kislorod kerak bo‘lishi mumkin. Homiladorlik zarur xuruj davosini kechiktirishga sabab bo‘lmasligi kerak. Qo‘shimcha yoki murakkab davolar mutaxassis bilan alohida muhokama qilinadi. Doriga ma’lum allergiya bo‘lsa, buni albatta ayting. Oldin aspirin yoki boshqa yallig‘lanishga qarshi og‘riq qoldiruvchi astmangizni kuchaytirgan bo‘lsa, ularni o‘zingizcha qabul qilmang. O‘simlik vositalari ham avtomatik ravishda xavfsiz emas.

Inhalerga rioya qilishni osonlashtirish

Inhaler faqat to‘g‘ri ishlatilganda kutilgan foydani beradi. Qabulga uni olib boring va shifokor, hamshira yoki farmatsevt oldida odatdagidek ishlatib ko‘rsating. Qurilmaga qarab nafas olish tezligi, purkash bilan nafasni moslashtirish va tayyorlash tartibi farq qiladi. Bir inhaler uchun to‘g‘ri usul boshqasiga mos kelmasligi mumkin.

Ayrim aerozol inhalerlarda oraliq kamera, ya’ni speyser, dorini yetkazishni yaxshilashi mumkin; u barcha qurilmalarga mos emas. Agar kortikosteroidli inhaler ishlatsangiz, undan keyin og‘izni chayib, suvni tupurish og‘izdagi mahalliy nojo‘ya ta’sirlarni kamaytirishga yordam beradi. Qurilmani tozalash va saqlashda uning yo‘riqnomasiga amal qiling.

Kundalik eslatma qo‘yish, dorini odatiy yumush bilan bog‘lash va zaxirani oldindan tekshirish unutishni kamaytiradi. Doza o‘tkazib yuborilsa, o‘zboshimchalik bilan ikki baravar qabul qilmang; yo‘riqnoma yoki mutaxassis maslahatiga qarang. Ko‘ngil aynishi, nojo‘ya ta’sir, narx yoki dori topish qiyinligi sabab foydalanmayotgan bo‘lsangiz, buni yashirmang. Muammoni bilish shifokorga amaliy yechim tanlash imkonini beradi.

Qo‘zg‘atuvchilarni oqilona kamaytirish

Tamaki tutuni, elektron sigaret aerozoli, kuchli hidlar, chang, mog‘or, sovuq havo va virusli infeksiyalar astmani qo‘zg‘atishi mumkin. Biroq har bir odamning sezgirligi boshqacha. Alomatlar kundaligi haqiqiy bog‘liqlikni topishga yordam beradi. Barcha buyumlarni almashtirish, uy hayvonidan darhol voz kechish yoki ko‘plab oziq-ovqatlarni cheklash har kimga kerak emas.

• Uy va avtomobilni tutunsiz tuting. Boshqalardan yoningizda chekmaslikni so‘rang; chekishni tashlash qiyin bo‘lsa, homiladorlikka mos yordamni mutaxassis bilan muhokama qiling.
• Namlik va mog‘or manbasini bartaraf eting. Tozalash vositalarini aralashtirmang, keskin hidli purkagichlardan saqlaning; ta’mirlash yoki kuchli changli ishni imkon qadar boshqaga topshiring.
• Havosi iflos yoki juda sovuq kunlarda tashqaridagi zo‘riqishni kamaytiring. Uy ichini tashqi havo holatini hisobga olib shamollating, yo‘l bo‘yida uzoq mashq qilishdan saqlaning.
• Qo‘l gigiyenasiga rioya qiling va homiladorlikda tavsiya etiladigan emlashlarni shifokor bilan muhokama qiling. Jismoniy faollikni butunlay to‘xtatmang: nazorat yaxshi bo‘lsa, mos yurish va mashqlar foydali.

Uyda kuzatuv va yozma harakat rejasi

Yozma astma rejasi odatiy davolashni, nazorat yomonlashganda nima qilishni va qachon yordam chaqirishni tushuntirishi kerak. Uni homiladorlik boshida qayta ko‘rib chiqing, keyingi uchrashuvlarda esa ehtiyojga qarab yangilang. Rejada qaysi inhaler kundalik, qaysisi alomat uchun ekani aniq yozilsin. Yaqinlaringiz inhaler va reja qayerda saqlanishini bilsin.

Kundalikda tungi uyg‘onish, kunduzgi alomatlar, faoliyat cheklanishi va yengillashtiruvchi inhaler ishlatilishini belgilang. Pikfloumetr tavsiya etilgan bo‘lsa, o‘lchash usuli va shaxsiy chegaralarni o‘rganing; internetdagi umumiy raqamlar o‘rniga o‘zingizning rejangizga tayaning. Belgilar yoki ko‘rsatkichlar yomonlashsa, navbatdagi rejalashtirilgan qabulni kutmang.

Yetarli dam olish va muntazam ovqatlanish umumiy holatni qo‘llab-quvvatlaydi, lekin inhaler o‘rnini bosmaydi. Reflyuks bezovta qilsa, kamroq hajmda ovqatlanish va ovqatdan so‘ng darhol yotmaslik yordam berishi mumkin. Nafas mashqlari ayrimlarda bezovtalikni kamaytiradi, ammo bronxlar yallig‘lanishini davolamaydi va xurujdagi shoshilinch yordamni almashtirmaydi.

Qachon shoshilinch yordam kerak?

Kuchli nafas qisishi, tez yomonlashish yoki buyurilgan yengillashtiruvchi davodan yetarli foyda bo‘lmasligi shoshilinch baholashni talab qiladi. Homiladorlikda og‘ir xurujni uyda uzoq kuzatib turish xavfli. Quyidagi holatlarda 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:

• Nafas yetishmagani sabab to‘liq gap ayta olmaslik, lab yoki yuzning ko‘kimtir-kulrang tus olishi, hushyorlik pasayishi, chalkashlik, hushdan ketish yoki holdan toyish.
• To‘satdan kuchli hansirash, ko‘krak og‘rig‘i, qon tupurish yoki nafas qisishi bilan birga bir oyoqning shishib og‘rishi.
• Shaxsiy rejadagi shoshilinch choraga qaramay nafasning yaxshilanmasligi yoki tez og‘irlashishi; inhaler yo‘qligida kuchli xuruj boshlanishi.

Yordam kelguncha tikroq o‘tiring, tor kiyimni bo‘shating va buyurilgan inhalerni shaxsiy rejangiz yoki dispetcher ko‘rsatmasiga muvofiq ishlating. O‘zingiz mashina haydamang. Bug‘ bilan davolash, tinchlantiruvchi ichish yoki yotib kutish yordamni kechiktirmasin. Xuruj bosilgandan keyin ham davoni qayta baholatish zarur. Homila harakati odatdagidan kamaygan bo‘lsa, akusherlik xizmatiga zudlik bilan murojaat qiling; bu belgini faqat astmaga bog‘lamang. Tunda uyg‘onish va inhalerga ehtiyoj ortishi kabi yengilroq yomonlashuvda ham tezda shifokor bilan bog‘laning.

Tug‘ruqqa oldindan tayyorlanish

Tug‘ruq rejasida astma va dorilar qayd etilsin. Tug‘ruqxonaga inhalerlaringizni hamda yozma rejangizni olib boring. Astmaning o‘zi odatda kesarcha kesish uchun sabab emas; tug‘ruq usuli akusherlik holati va ona sog‘lig‘iga qarab tanlanadi. Og‘riqsizlantirish va boshqa muolajalarni jamoa individual baholaydi.

Yaqinda og‘ir xuruj bo‘lgan yoki tizimli steroidlarni uzoq muddat qabul qilgan bo‘lsangiz, jamoaga oldindan ayting: bu tug‘ruqdagi davolash qarorlariga ta’sir qilishi mumkin. Ayrim tug‘ruq dorilari bronxlarni toraytirishi mumkinligi uchun astma haqidagi ma’lumot muhim. Tug‘ruqdan keyin ham nazoratni davom ettiring. Uyqusizlik va yangi tartib inhalerni unutishga olib kelmasligi uchun eslatmalar va yaqinlar yordamini rejalashtiring.

Inhaler homilaga zarar yetkazadimi?

Ko‘p qo‘llanadigan astma inhalerlari homiladorlikda odatda davom ettiriladi. Ularni to‘xtatib, astmani nazoratsiz qoldirish ona va homila uchun ko‘proq xavf tug‘dirishi mumkin. Ammo barcha preparatlar haqidagi ma’lumot bir xil darajada to‘liq emas. Shifokor aynan sizdagi dori va kasallik holatini baholaydi. Inhaler nomini bilmasangiz, qutisi yoki suratini ko‘rsating. Faqat homilador ekaningiz uchun dozani kamaytirish, qabulni uzish yoki boshqa inhalerga o‘tish to‘g‘ri emas.

Hansirash oddiy homiladorlik belgisimi?

Ba’zan shunday, lekin masofadan turib farqlab bo‘lmaydi. Asta paydo bo‘lgan yengil nafas yetishmasligi homiladorlik o‘zgarishlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Tungi yo‘tal, hushtak, ko‘krak siqilishi yoki faoliyatning cheklanishi esa tekshiruvga sababdir. Yangi, kuchli yoki to‘satdan boshlangan hansirashni odatiy deb qabul qilmang. Ayniqsa og‘riq, hushdan ketish yoki bir oyoq shishi qo‘shilsa, shoshilinch yordam kerak; bunday vaziyatda uyda sababini aniqlashga urinmang.

O‘zimni yaxshi his qilsam, nazorat qiluvchi inhalerni to‘xtatsam bo‘ladimi?

O‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang. Astmada alomatlar kamaygan paytda ham nafas yo‘llarida yallig‘lanish saqlanishi mumkin. Nazorat qiluvchi inhaler aynan shu jarayonni bosib turadi, uning foydasi har doim darhol sezilmaydi. Davolashni kamaytirish zarurati bo‘lsa, shifokor nazorat davomiyligi, oldingi xurujlar va homiladorlik holatini hisobga oladi. Homiladorlik paytida yaxshi ishlayotgan rejani asossiz o‘zgartirishdan saqlaniladi. Doridan bezovtalik bo‘lsa, jim to‘xtatish o‘rniga maslahat so‘rang.

Emizishda astma davosini davom ettirish mumkinmi?

Ko‘pchilik astma inhalerlari emizish davrida ham qo‘llanishi mumkin. Biroq tug‘ruqdan keyin barcha dorilarni, ayniqsa yangi qo‘shilgan vositalarni shifokor yoki farmatsevt bilan tekshiring. Tavsiya preparatga, qo‘llash usuliga va chaqaloq holatiga bog‘liq. Emizish uchun astma nazoratidan voz kechish kerak emas. Davoni to‘xtatish onaning nafasini yomonlashtirib, bolaga qarashini ham qiyinlashtirishi mumkin. Yangi alomat yoki nojo‘ya ta’sir paydo bo‘lsa, davoni o‘zingiz o‘zgartirmasdan murojaat qiling.

Manbalar

https://www.nhs.uk/pregnancy/existing-health-conditions/asthma/

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, individual tashxis yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Alomatlar va dorilarni klinik holatingizni biladigan shifokor bilan ko‘rib chiqish kerak.