Vulvit va vaginit: yallig'lanish sabablari va davolash

Vulvit va vaginit: ayollar salomatligining nozik jihatlari, sabablar va zamonaviy yondashuvlar

Ayollar salomatligi juda nozik va murakkab tizim bo'lib, uning bir qismidagi o'zgarish butun organizmning umumiy holatiga ta'sir qilishi mumkin.

Ginekologik amaliyotda ayollarning eng ko'p shikoyat qiladigan muammolaridan biri bu tashqi jinsiy a'zolar va qin shilliq qavatining yallig'lanishidir.

Ushbu maqolada biz vulvit va vaginit tushunchalari, ularning kelib chiqish sabablari, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullarini batafsil ko'rib chiqamiz.

Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, dunyodagi ayollarning qariyb 75 foizi hayoti davomida kamida bir marta ushbu kasalliklarga duch kelishadi.

Kasallik nima: Vulvit va vaginitning mohiyati

Vulvit bu ayol tashqi jinsiy a'zolarining, ya'ni katta va kichik uyatli lablar, klitor, qin dahlizi va qizlik pardasining yallig'lanishidir.

Vaginit esa qin shilliq qavatining yallig'lanish jarayoni bo'lib, u tibbiyotda ko'pincha kolpit deb ham ataladi.

Amaliyotda ko'pincha bu ikki holat bir vaqtda kuzatiladi va bunday vaziyatda shifokorlar vulvovaginit tashxisini qo'yishadi.

Qin normal holatda o'zining mikroflorasiga ega bo'lib, unda laktobakteriyalar asosiy o'rinni egallaydi va ular himoya funksiyasini bajaradi.

Ushbu muvozanat buzilganda yoki tashqaridan patogen mikroorganizmlar tushganda, yallig'lanish jarayoni boshlanadi.

Yallig'lanish o'tkir shaklda kechishi yoki to'g'ri davolanmagan taqdirda surunkali tusga o'tib, uzoq vaqt davom etishi mumkin.

Kasallikning kelib chiqish sabablari va xavf omillari

Yallig'lanish jarayonining sabablari turlicha bo'lib, ularni bir necha asosiy guruhlarga bo'lish mumkin.

Birinchi va eng keng tarqalgan sabab bu infeksiyalardir, bularga zamburug'lar, bakteriyalar va viruslar kiradi.

Kandidozli vaginit yoki xalq tilida molochnitsa deb ataladigan holat Candida turkumidagi zamburug'larning haddan tashqari ko'payishi natijasida yuzaga keladi.

Bakterial vaginoz esa qindagi foydali laktobakteriyalarning kamayib, shartli patogen anaerob bakteriyalarning ko'payib ketishi bilan tavsiflanadi.

Jinsiy yo'l bilan yuquvchi infeksiyalar, masalan, trixomonoz, xlamidioz va gonoreya ham vaginitning og'ir shakllarini keltirib chiqaradi.

Ikkinchi guruh sabablarga mexanik va kimyoviy omillar kiradi, bularga noto'g'ri tanlangan gigiyena vositalari, tor sintetik ichki kiyimlar va prezervativlarga bo'lgan allergiya kiradi.

Gormonal o'zgarishlar, ayniqsa menopauza davridagi estrogen gormoni yetishmovchiligi qin shilliq qavatining yupqalashishiga va atrofik vaginitga olib keladi.

Xavf omillari orasida uzoq vaqt davomida antibiotiklar qabul qilish alohida o'rin tutadi, chunki ular foydali mikroflorani ham yo'q qiladi.

Qandli diabet kasalligi bor ayollarda qon va shilliq qavatdagi glyukoza miqdori yuqoriligi sababli zamburug'li infeksiyalarga moyillik kuchli bo'ladi.

Immunitetning pasayishi, surunkali stress va noto'g'ri ovqatlanish ham organizmning infeksiyalarga qarshi chidamliligini kamaytiradi.

Shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik yoki aksincha, qinni haddan tashqari ko'p yuvish (sprinsevaniye) ham tabiiy himoyani buzuvchi omildir.

Kasallikning asosiy belgilari va alomatlari

Vulvit va vaginitning belgilari kasallikni keltirib chiqargan qo'zg'atuvchiga qarab farq qilishi mumkin, lekin umumiy o'xshashliklar mavjud.

Eng birinchi va asosiy belgi bu qin sohasidagi va tashqi jinsiy a'zolardagi qichishish hamda achishish hissidir.

Ajralmalarning miqdori, rangi va hidi o'zgarishi yallig'lanishning yaqqol ko'rinishidir.

Masalan, zamburug'li infeksiyada ajralmalar oq rangli, tvorogsimon va nordon hidli bo'ladi.

Bakterial vaginozda esa ajralmalar kulrang-oqish rangda bo'lib, ulardan o'ziga xos baliq hidi kelishi mumkin.

Trixomonozda ajralmalar ko'pincha ko'pikli, sarg'ish-yashil rangda va o'tkir yoqimsiz hidga ega bo'ladi.

Tashqi jinsiy a'zolarning shishishi va qizarishi ham yallig'lanishning muhim belgisidir.

Jinsiy aloqa paytida og'riq yoki noqulaylik hissi (dispareuniya) ko'pincha vaginitdan dalolat beradi.

Siydik chiqarish paytida achishish va tez-tez siyishga undash ham kuzatilishi mumkin, chunki infeksiya siydik yo'llariga ham ta'sir qilishi ehtimoli bor.

Ba'zi hollarda, ayniqsa surunkali shakllarda, belgilar juda kuchsiz bo'lishi yoki faqat hayz siklining ma'lum kunlarida kuchayishi mumkin.

Tashxis qo'yish: qanday tekshiruvlar o'tkaziladi

To'g'ri tashxis qo'yish muvaffaqiyatli davolanishning garovidir, shuning uchun o'z-o'zini davolash bilan shug'ullanish xavflidir.

Ginekolog ko'rigi paytida shifokor tashqi a'zolarni va qin devorlarini ko'zdan kechirib, yallig'lanish darajasini baholaydi.

Tashxisning oltin standarti bu qindan olingan surtmaning (mazok) mikroskopik tekshiruvidir.

Ushbu tekshiruv orqali leykotsitlar miqdori, mikroflora tarkibi va patogen mikroorganizmlar mavjudligi aniqlanadi.

Bakteriologik ekma (posev) usuli yordamida esa qo'zg'atuvchining turi va uning qaysi antibiotiklarga sezgirligi aniqlanadi.

Polimeraza zanjirli reaksiya (PZR) usuli eng aniq diagnostika usuli hisoblanib, u hatto yashirin infeksiyalarni ham aniqlash imkonini beradi.

Qindagi pH muhitini aniqlash ham muhim diagnostik ko'rsatkichdir, chunki turli kasalliklarda kislotalilik darajasi turlicha o'zgaradi.

Agar yallig'lanish tez-tez takrorlansa, shifokor qondagi qand miqdorini tekshirishni va umumiy immun holatini o'rganishni tavsiya qilishi mumkin.

Ba'zida bachadon bo'yni holatini baholash uchun kolposkopiya tekshiruvi ham o'tkazilishi zarur bo'ladi.

Davolash usullari: zamonaviy yondashuvlar

Vulvit va vaginitni davolash kompleks tarzda olib boriladi va bevosita aniqlangan sababga yo'naltirilgan bo'ladi.

Etiotrop davolash, ya'ni qo'zg'atuvchini yo'q qilish uchun antibakterial, zamburug'ga qarshi yoki virusga qarshi dori vositalari qo'llaniladi.

Ushbu dorilar ham mahalliy (shamchalar, kremlar, gellar), ham umumiy (tabletkalar) shaklda buyurilishi mumkin.

Mahalliy davolashda ishlatiladigan shamchalar bevosita yallig'lanish o'chog'iga ta'sir qiladi va tizimli nojo'ya ta'sirlarni kamaytiradi.

Atrofik vaginitda, ya'ni gormon yetishmasligida, shifokor estrogen saqlovchi maxsus kremlar yoki shamchalarni tavsiya qiladi.

Yallig'lanishga qarshi va og'riq qoldiruvchi vositalar kuchli qichishish va shishni kamaytirish uchun yordamchi sifatida ishlatiladi.

Ikkinchi bosqichda qin mikroflorasini tiklash uchun probiotiklar va tarkibida laktobakteriyalar bo'lgan vositalar buyuriladi.

Jarrohlik usuli vulvit va vaginitni davolashda odatda qo'llanilmaydi, faqat yallig'lanish natijasida yiringli asoratlar (masalan, bartolinit) yuzaga kelganda zarur bo'lishi mumkin.

Turmush tarzini o'zgartirish ham davolashning ajralmas qismidir, jumladan, davolanish davrida jinsiy aloqadan tiyilish tavsiya etiladi.

Parhez tutish, ayniqsa shirinliklar va xamirturushli mahsulotlarni cheklash zamburug'li infeksiyalarni davolashda samarali hisoblanadi.

Faqat tabiiy matodan tikilgan, havo o'tkazuvchan ichki kiyimlarni kiyish davolanish jarayonini tezlashtiradi.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Vulvit va vaginit homilador ayollar uchun alohida xavf tug'dirishi mumkin, chunki bu davrda immunitet tabiiy ravishda pasayadi.

O'z vaqtida davolanmagan vaginit infeksiyaning yuqoriga, ya'ni bachadon va uning ortiqlari tomon tarqalishiga sabab bo'lishi mumkin.

Homiladorlik davrida yallig'lanish qog'onoq pardalarining muddatidan oldin yorilishi va muddatidan oldin tug'ruq xavfini oshiradi.

Tug'ruq jarayonida bola tug'ruq yo'llaridan o'tayotganda onadagi infeksiyani yuqtirib olishi, bu esa yangi tug'ilgan chaqaloqda kon'yunktivit yoki pnevmoniya keltirib chiqarishi mumkin.

Uzoq davom etgan surunkali yallig'lanishlar bachadon naychalarida bitishmalar (spayka) hosil bo'lishiga va natijada bepushtlikka olib kelishi mumkin.

Shuning uchun homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollar oldindan to'liq ko'rikdan o'tishlari va barcha yallig'lanish o'choqlarini bartaraf etishlari shart.

Kasallikning oldini olish va profilaktika choralari

Profilaktikaning asosi bu to'g'ri shaxsiy va jinsiy gigiyena qoidalariga muntazam rioya qilishdir.

Tashqi jinsiy a'zolarni yuvishda faqat maxsus pH darajasi mos keladigan intim gigiyena gellari yoki oddiy iliq suvdan foydalanish lozim.

Oddiy sovun yoki dush gellari qinning kislotali muhitini buzib, zararli bakteriyalar ko'payishiga sharoit yaratadi.

Sintetik ichki kiyimlardan voz kechib, paxtali matolarga ustunlik berish, shuningdek, kundalik prokladkalardan iloji boricha kamroq foydalanish tavsiya etiladi.

Jinsiy aloqa paytida to'siq usullaridan, ya'ni prezervativlardan foydalanish yuqumli kasalliklardan himoyalanishning eng ishonchli yo'lidir.

Antibiotiklarni faqat shifokor ko'rsatmasi bilan qabul qilish va ular bilan birga mikroflorani himoyalovchi vositalarni iste'mol qilish zarur.

Ratsional ovqatlanish, ko'proq vitaminlarga boy mahsulotlar va qatiq kabi tabiiy probiotiklarni iste'mol qilish immunitetni mustahkamlaydi.

Har olti oyda bir marta profilaktik ginekologik ko'rikdan o'tish kasalliklarni ilk bosqichda aniqlash imkonini beradi.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Ba'zi alomatlar paydo bo'lganda, shifokorga borishni kechiktirmaslik hayotiy muhim hisoblanadi.

Agar ajralmalar rangining keskin o'zgarishi, yiringli yoki qon aralash ko'rinishga kelishi kuzatilsa, darhol mutaxassisga uchrash lozim.

Qorinning pastki qismida kuchli og'riqlar paydo bo'lishi infeksiyaning yuqori a'zolarga tarqalganidan dalolat berishi mumkin.

Tana haroratining ko'tarilishi, titroq va umumiy holsizlik yallig'lanish jarayonining o'tkir bosqichidan darak beradi.

Tashqi jinsiy a'zolarda yaralar, pufakchalar yoki noodatiy toshmalar paydo bo'lganda tezda tashxis qo'yish talab etiladi.

Davolash choralari ko'rilganiga qaramay, belgilar kamaymasa yoki aksincha kuchaysa, shifokor bilan maslahatlashib, davolash sxemasini qayta ko'rib chiqish kerak.

Ko'p beriladigan savollar

• Savol: Vaginitni uy sharoitida xalqona usullar bilan davolash mumkinmi?
• Javob: Xalqona usullar, masalan, moychechak damlamasi bilan yuvish, vaqtincha yengillik berishi mumkin, lekin u infeksiyaning asosiy sababini yo'qotmaydi. Faqat shifokor buyurgan dori vositalari kasallikni to'liq davolay oladi, o'z-o'zini davolash esa kasallikni surunkali shaklga o'tkazib yuborishi mumkin.
• Savol: Agar menda vaginit bo'lsa, turmush o'rtog'im ham davolanishi kerakmi?
• Javob: Agar yallig'lanish jinsiy yo'l bilan yuquvchi infeksiyalar (xlamidioz, trixomonoz va boshqalar) tufayli kelib chiqqan bo'lsa, unda ikkala sherik ham bir vaqtda davolanishi shart. Aks holda, qayta yuqish ehtimoli juda yuqori bo'ladi.
• Savol: Qindagi ajralmalar har doim kasallik belgisimi?
• Javob: Yo'q, ayol kishida har doim oz miqdorda tiniq yoki oqish rangli, hidsiz ajralmalar bo'lishi normal holat. Ularning miqdori hayz siklining kunlariga, homiladorlikka yoki emizish davriga qarab o'zgarishi mumkin.
• Savol: Kundalik prokladkalar vaginitga sabab bo'ladimi?
• Javob: Ha, agar ular tez-tez (har 3-4 soatda) almashtirilmasa, ular issiq va nam muhit hosil qilib, bakteriyalar ko'payishi uchun qulay sharoit yaratadi. Shuningdek, xushbo'y hidli prokladkalar allergik reaksiyani qo'zg'atishi mumkin.
• Savol: Vaginit bepushtlikka olib kelishi mumkinmi?
• Javob: To'g'ridan-to'g'ri emas, lekin davolanmagan vaginit tufayli infeksiya bachadon naychalariga o'tib, ularning yopilib qolishiga sabab bo'lishi mumkin, bu esa bepushtlikning asosiy sabablaridan biridir.

Xulosa

Vulvit va vaginit ayollar hayot sifatini sezilarli darajada pasaytiradigan, lekin o'z vaqtida aniqlansa, to'liq davolanadigan kasalliklardir.

Sog'likka e'tiborli bo'lish, muntazam tekshiruvlardan o'tish va gigiyena qoidalariga rioya qilish ko'plab noxush holatlarning oldini oladi.

Muammo yuzaga kelganda uyalmasdan va kechiktirmasdan malakali mutaxassisga murojaat qilish eng to'g'ri yo'ldir.

Esingizda bo'lsin, ayol kishining reproduktiv salomatligi nafaqat uning o'zi, balki kelajak avlodning ham sog'lom bo'lishini ta'minlaydi.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.

digan shamchalar yallig'lanish o'chog'iga bevosita ta'sir qilib, tizimli nojo'ya ta'sirlarni kamaytiradi.

Davolashning ikkinchi bosqichi qin mikroflorasini tiklashdan iborat bo'lib, buning uchun tarkibida laktobakteriyalar tutuvchi probiotiklar tavsiya etiladi.

Turmush tarzi va ovqatlanish bo'yicha amaliy maslahatlar

Ginekologik salomatlik nafaqat dori-darmonlarga, balki kundalik odatlarga ham bevosita bog'liq. Yallig'lanish jarayonlarini kamaytirish va ularning qaytalanishini oldini olish uchun quyidagilarga e'tibor berish lozim:

• Shaxsiy gigiyena madaniyati: Tashqi jinsiy a'zolarni kuniga kamida bir marta, faqat iliq suv yoki maxsus pH-neytral ginekologik gellar yordamida yuvish kerak. Oddiy sovun ishlatish qin muhitini ishqoriy tomonga o'zgartirib, patogen bakteriyalar ko'payishiga sharoit yaratadi.
• Ichki kiyim tanlovi: Faqat tabiiy paxtali (xlopok) matodan tikilgan ichki kiyimlarni kiying. Sintetik matolar "issiqxona effekti"ni hosil qilib, namlik va issiqlikni saqlab qoladi, bu esa zamburug'lar ko'payishi uchun ideal muhitdir.
• Parhez va shirinliklarni cheklash: Qandli mahsulotlar va xamir ovqatlar qon hamda shilliq qavatlarda glyukoza miqdorini oshiradi, bu esa kandidoz (molochnitsa) qo'zg'atuvchisi uchun asosiy ozuqa manbaidir. Ratsionga ko'proq qatiq, kefir va tabiiy yogurtlarni kiriting.
• Jinsiy gigiyena: Jinsiy aloqadan oldin va keyin gigiyena qoidalariga rioya qilish, shuningdek, davolanish davrida jinsiy aloqadan saqlanish yoki to'siqli kontratsepsiya (prezervativ)dan foydalanish shart.
• Stressni boshqarish: Surunkali stress immunitetni tushirib yuboradi, bu esa shartli patogen floraning faollashishiga sabab bo'ladi. Yetarlicha uxlash va dam olish ham davolash jarayonining ajralmas qismidir.

Afsonalar va haqiqatlar

Ayollar salomatligi borasida xalq orasida ko'plab yanglish tushunchalar mavjud:

1. Afsona: "Molochnitsa" faqat jinsiy yo'l bilan yuqadi.

Haqiqat: Candida zamburug'lari sog'lom ayol organizmida ham oz miqdorda mavjud bo'ladi. Kasallik ko'pincha tashqaridan yuqish hisobiga emas, balki organizm ichki muvozanati buzilishi (antibiotik, stress, shirinlik) tufayli kelib chiqadi.

2. Afsona: Qinni tez-tez ichkaridan yuvish (sprinsevaniye) poklikni ta'minlaydi.

Haqiqat: Bu o'ta xavfli odat bo'lib, u foydali laktobakteriyalarni yuvib yuboradi va qinni himoyasiz qoldiradi. Zamonaviy ginekologiya bu usulni tavsiya etmaydi.

3. Afsona: Har qanday ajralma — bu kasallik belgisi.

Haqiqat: Hayz sikli davomida hidsiz, shaffof yoki bir oz oqish, qichishish bermaydigan ajralmalar me'yoriy holat hisoblanadi.

4. Afsona: Vaginitni faqat xalqona usullar (masalan, moychechakli vannalar) bilan to'liq davolash mumkin.

Haqiqat: Giyohlar yallig'lanishni vaqtincha bosishi mumkin, lekin ular infeksiya qo'zg'atuvchisini yo'qotmaydi. Noto'g'ri davolash kasallikni surunkali shaklga o'tkazib yuboradi.

5. Afsona: Agar sherigimda shikoyat bo'lmasa, u davolanishi shart emas.

Haqiqat: Ba'zi infeksiyalar (masalan, trixomonoz) erkaklarda belgisiz kechadi, lekin ular tashuvchi bo'lib qolaveradi. Bunday hollarda davolanish juftlik uchun baravar buyuriladi.

Bemorlar uchun shifokor maslahati

Tajribali mutaxassis sifatida shuni ta'kidlashim kerakki, ko'p ayollar shifokorga borishdan qochib, dorixonadagi reklama qilinadigan shamchalarni o'zboshimchalik bilan qo'llashadi. Bu eng katta xato!

• Vaqtni boy bermang: Qichishish yoki g'ayritabiiy hid paydo bo'ldimi? Darhol ginekologga ko'rining. Surunkali yallig'lanish bachadon naychalari yopishib qolishiga va bepushtlikka olib kelishi mumkin.
• Tahlillarni to'liq topshiring: Faqat oddiy "mazok" bilan cheklanmang. Agar muammo takrorlansa, PZR-skrining va antibiotikogramma qilish shart.
• Kursni oxirigacha etkazing: O'zingizni yaxshi his qila boshlaganingiz zahoti dorilarni to'xtatmang. Bu bakteriyalarda dori vositalariga chidamlilik (rezistentlik) hosil qiladi.
• Profilaktika: Yilda ikki marta, hattoki hech narsa bezovta qilmasa ham, profilaktik ko'rikdan o'tib turing.

Qo'shimcha savol-javoblar

1. Savol: Homiladorlik davrida vaginitni davolash xavflimi?

Javob: Aksincha, homiladorlikda vaginitni davolamaslik xavflidir. Yallig'lanish homila pardalarining yorilishi, muddatidan oldin tug'ruq yoki tug'ruq yo'llari orqali bolaga infeksiya yuqishiga sabab bo'lishi mumkin. Hozirgi kunda homiladorlar uchun xavfsiz bo'lgan mahalliy ta'sir qiluvchi dori vositalari mavjud.

2. Savol: Nima uchun hayzdan oldin qichishish va noqulaylik kuchayadi?

Javob: Hayz siklining ikkinchi yarmida gormonal o'zgarishlar tufayli qin muhitining kislotaliligi o'zgaradi. Bu shartli patogen mikroblarning, ayniqsa zamburug'larning faollashishi uchun qulay sharoit yaratadi. Bu ko'pincha yashirin kechayotgan surunkali yallig'lanishning belgisidir.

3. Savol: Kundalik prokladkalardan (ejednevki) foydalanish vaginitga sabab bo'ladimi?

Javob: Ha, agar ular muntazam ravishda va noto'g'ri ishlatilsa. Xushbo'y hidli kundalik prokladkalar havo o'tishini to'sadi va allergiya berishi mumkin. Agar ulardan foydalanish zarur bo'lsa, har 3-4 soatda almashtirish va hidsiz turlarini tanlash tavsiya etiladi.

4. Savol: Antibiotik qabul qilgandan keyin vaginit boshlanishi shartmi?

Javob: Shart emas, lekin ehtimol yuqori. Antibiotiklar nafaqat kasallik chaqiruvchi, balki foydali bakteriyalarni ham o'ldiradi. Buning oldini olish uchun shifokorlar antibiotik bilan birga yoki undan keyin zamburug'ga qarshi vositalar va probiotiklar buyuradilar.