Ayollar salomatligi sohasida eng ko'p uchraydigan va noqulaylik tug'diradigan holatlardan biri bu vaginal kandidoz…
Vaginal kandidoz: nega qaytalanadi va qanday davolanadi
Ayollar salomatligi sohasida eng ko'p uchraydigan va noqulaylik tug'diradigan holatlardan biri bu vaginal kandidoz hisoblanadi.
Xalq orasida molochnitsa nomi bilan mashhur bo'lgan ushbu holat deyarli har bir ayolning hayotida kamida bir marotaba kuzatiladi.
JSST ma'lumotlariga ko'ra, reproduktiv yoshdagi ayollarning taxminan 75 foizi bu muammoga duch kelishadi va ularning yarmi kasallikning qaytalanishidan aziyat chekadi.
Ushbu maqolada biz zamonaviy tibbiyot standartlari asosida kandidozning kelib chiqishi, uni davolash va eng muhimi, doimiy qaytalanishining oldini olish usullarini ko'rib chiqamiz.
Vaginal kandidoz nima
Vaginal kandidoz bu Candida turkumiga kiruvchi zamburug'lar keltirib chiqaradigan qin shilliq qavatining yallig'lanishidir.
Muhimi shundaki, Candida zamburug'i yot element emas, u sog'lom ayol organizmining normal florasida, jumladan og'iz bo'shlig'i, ichak va qinda oz miqdorda mavjud bo'ladi.
Normal holatda laktobakteriyalar (foydali bakteriyalar) bu zamburug'larning ko'payishini nazorat qilib turadi va ularning agressiv shaklga o'tishiga yo'l qo'ymaydi.
Biroq, ma'lum bir sharoitlarda ushbu muvozanat buziladi va zamburug'lar nazoratsiz ko'paya boshlaydi, bu esa yallig'lanish jarayoniga sabab bo'ladi.
Kandidoz jinsiy yo'l bilan yuqadigan infeksiyalar sirasiga kirmaydi, ammo jinsiy aloqa vaqtidagi shilliq qavatning mikrotravmalari jarayonni og'irlashtirishi mumkin.
Sabablar va xavf omillari
Kandidoz rivojlanishining asosiy sababi organizmdagi gormonal yoki immunologik o'zgarishlardir.
Eng ko'p uchraydigan xavf omillaridan biri bu antibiotiklarni asossiz yoki shifokor nazoratisiz qabul qilishdir.
Antibiotiklar nafaqat zararli bakteriyalarni, balki qin florasini himoya qiluvchi laktobakteriyalarni ham o'ldiradi, natijada zamburug'lar uchun bo'sh joy va ozuqa muhiti yaratiladi.
Qandli diabet kasalligi, ayniqsa qonda qand miqdori nazorat qilinmaganda, zamburug'lar ko'payishi uchun qulay sharoit yaratadi, chunki shilliq qavatlarda glyukoza miqdori ortadi.
Gormonal o'zgarishlar, jumladan homiladorlik, hayz ko'rish davrining ma'lum fazalari yoki yuqori dozali estrogenga asoslangan kontratseptivlar qin epiteliysidagi glikogen miqdorini o'zgartiradi.
Immunitetning pasayishi, surunkali stress, OIV infeksiyasi yoki kimyoterapiya muolajalari ham organizmning zamburug'larga qarshi kurashuvchanligini pasaytiradi.
Shaxsiy gigiyena qoidalarining buzilishi, xususan, qinni ichkaridan yuvish (sprinsevaniye) foydali florani yuvib yuboradi.
Haddan tashqari tor va sintetik ichki kiyimlar kiyish, shuningdek, nam muhitda uzoq vaqt qolish (masalan, nam suzish kiyimi) zamburug'lar rivojlanishi uchun issiq va nam "termos" effektini yaratadi.
Kasallik belgilari
Vaginal kandidozning o'ziga xos klinik ko'rinishi mavjud bo'lib, u ayolga sezilarli diskomfort tug'diradi.
Eng asosiy belgi bu tashqi jinsiy a'zolarda va qinda kuchli qichishish hamda achishish hissidir.
Bu qichishish ko'pincha kechqurun, dush qabul qilgandan so'ng yoki jinsiy aloqadan keyin kuchayishi mumkin.
Ajralmalar miqdori ortadi, ular odatda oq rangda, quyuq, xuddi tvorogga o'xshash donador ko'rinishda bo'ladi.
Ajralmalarning hidi odatda o'tkir bo'lmaydi yoki biroz nordon sut hidini eslatishi mumkin, bu uni bakterial vaginozdan ajratib turadi.
Shilliq qavatning shishishi va qizarishi kuzatiladi, bu esa siyish paytida og'riq yoki achishishga sabab bo'ladi (dizuriya).
Jinsiy aloqa paytida og'riq (dispareuniya) ham kandidozning tez-tez uchraydigan belgilaridan biridir.
Surunkali qaytalanuvchi shaklda belgilar kamroq namoyon bo'lishi mumkin, ammo uzoq vaqt davom etishi bilan ajralib turadi.
Tashxis va tekshiruvlar
Tashxis qo'yish uchun faqatgina bemorning shikoyatlari yetarli emas, chunki ko'plab boshqa infeksiyalar ham shunga o'xshash belgilarni berishi mumkin.
Akusher-ginekolog ko'rigi davomida qin devorlari va bachadon bo'yni holati baholanadi.
Asosiy tekshirish usuli bu qin surtmasining mikroskopiyasi (bakterioskopiya) hisoblanadi.
Mikroskop ostida zamburug'larning mitseliylari yoki sporalari aniqlanishi tashxisni tasdiqlaydi.
Agar kasallik tez-tez (yiliga 4 martadan ko'p) qaytalansa, zamburug'ning turini aniqlash va uning dori vositalariga sezgirligini tekshirish uchun ekma (bakposev) tahlili o'tkaziladi.
Bu juda muhim, chunki hamma Candida turlari ham standart dori vositalariga sezgir bo'lmasligi mumkin (masalan, Candida glabrata yoki Candida krusei).
Shuningdek, qaytalanuvchi holatlarda qondagi qand miqdorini tekshirish va yashirin infeksiyalarga tahlil topshirish tavsiya etiladi.
Davolash usullari
Vaginal kandidozni davolash zamonaviy protokollarga muvofiq bir necha yo'nalishda olib boriladi.
Dori vositalari bilan davolash: Bu yerda asosiy o'rinni antimikotik (zamburug'ga qarshi) preparatlar egallaydi.
Ular mahalliy shaklda (shamchalar, kremlar, vaginal tabletkalar) yoki tizimli shaklda (og'iz orqali ichiladigan kapsulalar) bo'lishi mumkin.
Yengil va asoratlanmagan hollarda mahalliy muolajaning o'zi yetarli bo'ladi.
Agar kasallik surunkali qaytalanuvchi shaklda bo'lsa, shifokor bir necha oyga cho'ziladigan maxsus sxemani tayinlaydi.
Jarrohlik usullari kandidozni davolashda qo'llanilmaydi, chunki bu infeksion-yallig'lanish jarayonidir.
Turmush tarzini o'zgartirish: Davolash davomida va undan keyin parhezga e'tibor berish lozim.
Ratsionda oddiy uglevodlar (shakar, shirinliklar, xamir ovqatlar) miqdorini kamaytirish tavsiya etiladi, chunki glyukoza zamburug'lar uchun asosiy ozuqadir.
Tabiiy tolalar, sabzavotlar va nordon sut mahsulotlarini iste'mol qilish ichak florasini yaxshilash orqali bilvosita qin salomatligiga hissa qo'shadi.
Gigiyena qoidalariga rioya qilish: Faqat tashqi jinsiy a'zolarni iliq suv bilan yuvish, maxsus pH-neytral vositalardan foydalanish lozim.
Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri
Homilador ayollarda gormonal o'zgarishlar tufayli kandidoz tez-tez uchraydi.
Kandidozning o'zi homila rivojlanishiga bevosita nuqson yetkazmaydi, biroq u tug'ruq yo'llarining tayyorgarligiga ta'sir qilishi mumkin.
Yallig'langan to'qimalar tug'ruq paytida elastikligini yo'qotadi va yirtilishlar xavfini oshiradi.
Shuningdek, tug'ruq jarayonida bola tug'ruq yo'llaridan o'tayotganda infeksiyani yuqtirib olishi mumkin, bu esa chaqaloqning og'iz bo'shlig'ida yoki terisida kandidoz rivojlanishiga olib keladi.
Reproduktiv salomatlik nuqtai nazaridan, kandidoz bepushtlikka bevosita sabab bo'lmaydi.
Biroq, u keltirib chiqaradigan noqulaylik va og'riq jinsiy hayot sifatini pasaytiradi va psixologik zo'riqishga sabab bo'ladi.
Homiladorlik davrida faqat mahalliy ta'sirga ega xavfsiz preparatlar shifokor nazorati ostida qo'llaniladi.
Profilaktika
Kandidozning qaytalanishini oldini olish uchun bir qator oddiy, ammo muhim qoidalarga amal qilish kerak.
Birinchi navbatda, faqat tabiiy matodan (paxtadan) tayyorlangan, havo o'tkazadigan ichki kiyimlarni tanlang.
Kundalik gigiyenik prokladkalardan iloji boricha voz keching, chunki ular "parnik effekti"ni yaratib, mikroblar ko'payishiga yordam beradi.
Antibiotiklarni faqat shifokor buyurganda va ko'rsatilgan muddatda qabul qiling, o'zboshimchalik bilan davolanishdan qoching.
Jinsiy aloqadan keyin gigiyena qoidalariga rioya qilish va kerak bo'lsa, namlikni kamaytirish uchun quruq sochiqdan foydalanish lozim.
Qinni ichkaridan yuvishdan mutlaqo voz keching, bu jarayon qinning tabiiy himoya to'sig'ini yo'q qiladi.
Immunitetni mustahkamlash, to'g'ri uxlash va stress darajasini nazorat qilish organizmning umumiy qarshiligini oshiradi.
Agar sizda qandli diabet bo'lsa, qondagi glyukoza miqdorini doimiy nazoratda ushlab turish kandidoz profilaktikasida eng muhim omil hisoblanadi.
Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak
Ba'zida molochnitsa deb o'ylangan holat jiddiyroq kasallikning belgisi bo'lishi mumkin.
Agar uy sharoitida qo'llangan muolajalar 3-4 kun ichida natija bermasa, shifokorga borish shart.
Ajralmalardan noxush (baliq yoki chirigan narsa) hidi kela boshlasa, bu bakterial infeksiya qo'shilganidan dalolat beradi.
Tana haroratining ko'tarilishi, qorinning pastki qismida og'riqlar paydo bo'lishi yallig'lanish yuqoriga, bachadon va tuxumdonlarga o'tganini ko'rsatishi mumkin.
Tashqi jinsiy a'zolarda yaralar, pufakchalar yoki toshmalar paydo bo'lsa, bu gerpes yoki boshqa jinsiy infeksiyalar belgisi bo'lishi mumkin.
Yil davomida kasallik 4 marta va undan ko'p qaytalansa, bu chuqur tekshiruv va uzoq muddatli davolash sxemasini talab qiladi.
O'z-o'zini davolash bilan shug'ullanish kasallikni surunkali shaklga o'tkazib yuborishi va dorilarga chidamli zamburug' turlari rivojlanishiga sabab bo'lishi mumkin.
Ko'p beriladigan savollar
1-savol: Kandidoz erkaklardan yuqadimi va ularni ham davolash kerakmi?
Javob: Kandidoz klassik jinsiy yo'l bilan yuqadigan infeksiya emas. Agar erkakda shikoyatlar (qizarish, qichishish) bo'lmasa, uni davolash shart emas, lekin ayolda qaytalanuvchi shakl bo'lsa, erkak ham tekshirilishi tavsiya etiladi.
2-savol: Qatiq yoki sirka bilan sprinsevaniye qilish yordam beradimi?
Javob: Yo'q, bu usullar zamonaviy tibbiyotda rad etiladi. Ular shilliq qavatni kuydirishi, foydali florani butkul yo'q qilishi va infeksiyaning bachadon ichiga kirishiga yo'l ochishi mumkin.
3-savol: Faqat shirinlik yeyish kandidozga sabab bo'ladimi?
Javob: Shirinlik yeyish yagona sabab emas, lekin u zamburug'lar uchun qulay muhit yaratadi. Ko'p miqdorda shakar iste'mol qilish kasallikning tez-tez qaytalanishiga yordam beruvchi kuchli omildir.
4-savol: Hayz paytida kandidoz belgilari nima uchun kuchayadi yoki kamayadi?
Javob: Hayz davridagi gormonal tebranishlar qin muhitining pH darajasini o'zgartiradi. Ko'pincha hayz boshlanishidan oldin progesteron ortishi bilan belgilar kuchayadi, hayz tugagach esa pH ishqoriy tomonga o'zgarishi hisobiga vaqtincha yengillik sezilishi mumkin.
5-savol: Molochnitsani bir umrga davolash mumkinmi?
Javob: Candida organizmning normal qismi bo'lgani uchun uni butunlay yo'q qilib bo'lmaydi. Maqsad uni butkul yo'qotish emas, balki uning miqdorini normal holatda ushlab turish va immunitetni mustahkamlash orqali qaytalanishlarning oldini olishdir.
Kundalik hayotda parvarish va ovqatlanish
Vaginal kandidozning surunkali shaklga o'tishini oldini olishda shaxsiy gigiyena va turmush tarzi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Candida turkumidagi zamburug'lar nam va issiq muhitni xush ko'radi, shuning uchun jinsiy a'zolar sohasida havo aylanishini ta'minlash va ortiqcha namlikni yo'qotish birinchi galdagi vazifadir. Kundalik hayotda sintetik ichki kiyimlardan butunlay voz kechish, ularning o'rniga tabiiy paxta tolali kiyimlarni tanlash tavsiya etiladi. Shuningdek, tor jinsi shimlar va qin sohasini siqib turuvchi kiyimlar chov sohasida issiqxona effektini yaratadi, bu esa zamburug'lar ko'payishi uchun ideal sharoitdir.
Gigiyena vositalarini tanlashda o'ta ehtiyotkor bo'lish lozim. Ko'pgina ayollar "tozalik" maqsadida turli xushbo'ylantirilgan sovunlar, gellar yoki intim spreylardan foydalanadilar. Biroq, bu vositalar tarkibidagi ishqorlar va kimyoviy qo'shimchalar qinning tabiiy kislotali muhitini (pH balansini) buzadi. Natijada foydali laktobakteriyalar nobud bo'lib, kandidoz qo'zg'atuvchilari faollashadi. Yuvinish uchun faqat iliq suv yoki pH darajasi 3.8-4.5 oralig'ida bo'lgan maxsus gellardan foydalanish, dush qabul qilgandan so'ng esa chov sohasini yumshoq sochiq bilan yaxshilab quritish lozim.
Ovqatlanish ratsioni va qon tarkibidagi qand miqdori o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlik mavjud. Zamburug'lar glyukoza bilan oziqlanadi, shuning uchun qonida qand miqdori yuqori bo'lgan ayollarda molochnitsa tez-tez qaytalanadi. Ratsiondan oddiy uglevodlar (oq shakar, shirinliklar, xamir ovqatlar, gazlangan ichimliklar) va achitqi (drojji) asosida tayyorlangan mahsulotlarni cheklash lozim. Ularning o'rniga kletchatkaga boy sabzavotlar, oqsil manbalari va tarkibida tabiiy probiyotiklar bo'lgan shakarsiz qatiq, kefir yoki yogurt iste'mol qilish tavsiya etiladi. Bu nafaqat ichak, balki qin mikroflorasini tiklashga ham yordam beradi.
Keng tarqalgan afsonalar va haqiqatlar
Molochnitsa haqida xalq orasida eng ko'p tarqalgan yanglish tushunchalardan biri — bu kasallik faqat jinsiy yo'l bilan yuqishi haqidagi fikrdir. Aslida, Candida zamburug'lari shartli patogen mikroorganizmlar bo'lib, ular sog'lom ayollar organizmida ham oz miqdorda mavjud bo'ladi. Kasallik tashqaridan yuqishi shart emas, u ko'pincha organizmning o'z mikroflorasi muvozanati buzilishi natijasida yuzaga keladi. Shu sababli, kandidozni klassik ma'nodagi tanosil kasalliklariga kiritish noto'g'ri.
Yana bir afsona — molochnitsani xalqona usullar, xususan, iste'mol sodasi bilan yuvish (sprinsevaniye) orqali butunlay davolash mumkinligi. Soda eritmasi qichishishni vaqtincha kamaytirishi mumkin, ammo u qinning tabiiy himoya to'sig'ini butunlay yo'q qiladi. JSST va xalqaro ginekologlar assotsiatsiyalari (ACOG) har qanday ko'rinishdagi sprinsevaniyeni qat'iyan man etadilar, chunki bu jarayon infeksiyani bachadon bo'yni va yuqori a'zolarga tarqalishiga sabab bo'lishi mumkin.
Ba'zi ayollar molochnitsa paydo bo'lishi bilan darhol kuchli antibiotiklarni qabul qila boshlaydilar. Bu eng katta xatolardan biridir. Antibiotiklar bakteriyalarni o'ldiradi, lekin zamburug'larga ta'sir qilmaydi. Aksincha, antibiotiklar qindagi foydali bakteriyalarni yo'q qilib, zamburug'larning cheksiz ko'payishiga yo'l ochib beradi. Molochnitsani faqat maxsus zamburug'larga qarshi (antimikotik) vositalar bilan davolash lozim va bu dorilar shifokor nazorati ostida tanlanishi shart.
Shuningdek, ko'pchilik ayollar o'zlariga o'zlari tashxis qo'yib, reklama qilinayotgan bir martalik kapsulalarni ichishadi. Ammo har qanday ajralma ham molochnitsa bo'lavermaydi. Bakterial vaginoz yoki sitolitik vaginoz belgilari kandidozga juda o'xshash bo'lishi mumkin, lekin ularni davolash usullari tubdan farq qiladi. Noto'g'ri tanlangan dori vositasi zamburug'larning dorilarga nisbatan chidamliligini (rezistentlik) oshirib yuboradi, bu esa keyinchalik davolashni yanada qiyinlashtiradi.
Klinik amaliyotdan misol
Klinik amaliyotimda 28 yoshli bemor N. murojaat qildi. U oxirgi bir yil davomida har oy, hayz ko'rishdan bir necha kun oldin kuchli qichishish va oq rangli, tvorogsimon ajralmalar kelishidan shikoyat qildi. Bemor har safar o'zi mustaqil ravishda dorixonalardan flukonazol tarkibli kapsulalarni sotib olib ichgan. Dori qabul qilgandan so'ng belgilar 2-3 haftaga yo'qolgan, lekin keyingi siklda yana qaytalangan. Bu surunkali qaytalanuvchi vaginal kandidozning klassik ko'rinishidir.
Tekshiruvlar davomida bemorda Candida albicans emas, balki dorilarga chidamliroq bo'lgan Candida glabrata turi aniqlandi. Shuningdek, qo'shimcha tahlillar bemorda yashirin kechayotgan qandli diabet va temir moddasi tanqisligi anemiyasi borligini ko'rsatdi. Aynan ushbu omillar zamburug'larning doimiy ravishda faollashishiga zamin yaratib bergan. Bir yil davomida o'z-o'zini davolash esa zamburug'ning dori vositalariga moslashishiga olib kelgan.
Davolash rejasi kompleks ravishda tuzildi: birinchi navbatda endokrinolog bilan birgalikda qonda qand miqdori tartibga solindi. Zamburug'larga qarshi uzoq muddatli (6 oylik) sxema asosida maxsus shamchalar va preparatlar tayinlandi. Shuningdek, bemorning turmush tarzi qayta ko'rib chiqilib, shirinliklar iste'moli cheklandi. Natijada, olti oylik davolanish va nazoratdan so'ng, bemorda oxirgi bir yil ichida birorta ham qaytalanish holati kuzatilmadi. Bu misol shuni ko'rsatadiki, molochnitsani shunchaki alomat sifatida emas, balki butun organizmdagi muvozanat buzilishi sifatida ko'rib chiqish kerak.
Davolanishdan keyingi kuzatuv
Muvaffaqiyatli davolanish kursidan so'ng asosiy maqsad — erishilgan natijani saqlab qolish va qaytalanishlarning oldini olishdir. Davolash tugagandan keyin 7-10 kun o'tgach, nazorat surtmasi (mazok) topshirish tavsiya etiladi. Bu muolajaning samaradorligini baholash va qin florasining tiklanish darajasini aniqlash imkonini beradi. Agar ayolda surunkali shakl kuzatilgan bo'lsa, bunday nazorat tekshiruvlari 3-6 oy davomida har oyda bir marta o'tkazilishi maqsadga muvofiqdir.
Davolanishdan keyingi davrda qin mikrobiotasini tiklash uchun laktobakteriyalar saqlovchi probiyotiklar buyurilishi mumkin. Biroq, bu vositalarni faqat o'tkir yallig'lanish jarayoni to'liq bartaraf etilgandan keyin qo'llash shart. Chunki yallig'lanish bor paytda laktobakteriyalar qo'shish qin muhitini haddan tashqari kislotali qilib yuborishi va qichishishni kuchaytirishi mumkin. Shifokor tavsiyasiga ko'ra, mahalliy qo'llaniladigan shamchalar yoki og'iz orqali ichiladigan kapsulalar florani barqarorlashtirishga yordam beradi.
Profilaktika maqsadida immunitetni mustahkamlash, surunkali infeksiya o'choqlarini (masalan, karies yoki tonzillit) davolash hamda vitaminlar balansini saqlash muhimdir. Ayniqsa, D vitamini va sink moddasi yetishmovchiligi shilliq qavatlarning himoya funksiyasini pasaytiradi. Har olti oyda ginekologik ko'rikdan o'tib turish, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish va ratsional ovqatlanish molochnitsaning qaytish ehtimolini minimal darajaga tushiradi. Esingizda bo'lsin, sog'lom mikrobiota — bu nafaqat dori ichish, balki butun organizm uchun sog'lom muhit yaratishdir.
Xulosa
Vaginal kandidoz nafaqat tibbiy, balki hayot sifatiga ta'sir qiluvchi ijtimoiy muammodir.
Uni davolashda faqatgina zamburug'ga qarshi dorilar bilan cheklanib qolmasdan, organizmdagi umumiy muvozanatni tiklashga e'tibor qaratish lozim.
Zamonaviy ginekologiya har qanday murakkablikdagi kandidozni samarali nazorat qilish imkoniyatiga ega.
Eng muhimi, belgilarni e'tiborsiz qoldirmaslik va kasallikning surunkali shaklga o'tishiga yo'l qo'ymaslikdir.
Sog'lom turmush tarzi, to'g'ri gigiyena va shifokor bilan o'z vaqtida maslahatlashish sizni ushbu noqulaylikdan xalos etadi.
Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.
