Sut bezi saratoni: o'z-o'zini tekshirish va mammografiya

Sut bezi saratoni: o'z-o'zini tekshirish va mammografiya

Sut bezi saratoni butun dunyodagi ayollar orasida eng ko'p uchraydigan onkologik kasallik hisoblanadi. Butunjahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, har yili millionlab ayollarda ushbu tashxis qo'yiladi. Biroq zamonaviy tibbiyot va erta tashxislash usullari ushbu kasallikni to'liq davolash mumkin bo'lgan holatlar qatoriga kiritdi. Ayol kishi o'z salomatligiga mas'uliyat bilan yondashishi, profilaktik ko'riklardan o'tishi va tanasidagi o'zgarishlarni sezishi hayotni saqlab qolishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Ushbu maqolada biz sut bezi saratonining mohiyati, uni erta aniqlash usullari, zamonaviy davolash yondashuvlari va har bir ayol bilishi shart bo'lgan muhim qoidalar haqida batafsil to'xtalamiz. Maqsadimiz qo'rqitish emas, balki bilimlarni oshirish orqali xavfni kamaytirishdir.

Sut bezi saratoni nima

Sut bezi saratoni - bu sut bezi to'qimalarida hujayralarning nazoratsiz bo'linishi va ko'payishi natijasida kelib chiqadigan xavfli o'simtadir. Odatda bu jarayon sut yo'llari (duktal karsinoma) yoki sut ishlab chiqaruvchi bo'lakchalar (lobulyar karsinoma) hujayralaridan boshlanadi. Normal hujayralar ma'lum bir tartibda bo'linadi va hayotiy siklini yakunlaydi, ammo saraton hujayralari bu tartibga bo'ysunmaydi va atrofdagi sog'lom to'qimalarga tajovuz qiladi.

Kasallik faqat ayollarga xos emas, erkaklarda ham sut bezi to'qimasi mavjud bo'lgani uchun ularda ham kam hollarda (1 foizdan kam) uchrab turadi. Saraton hujayralari limfa tugunlari yoki qon oqimi orqali tananing boshqa a'zolariga tarqalishi (metastaz berishi) mumkin, shuning uchun uni erta bosqichda aniqlash davolash samaradorligini keskin oshiradi.

Sabablar va xavf omillari

Sut bezi saratonining aniq bir sababini ko'rsatish qiyin, biroq olimlar kasallik rivojlanish ehtimolini oshiruvchi bir qator omillarni aniqlaganlar. Xavf omillari o'zgartirib bo'lmaydigan va turmush tarzi orqali o'zgartirish mumkin bo'lgan turlarga bo'linadi.

O'zgartirib bo'lmaydigan xavf omillari:

• Yosh: Yosh o'tgan sayin, ayniqsa 50 yoshdan keyin xavf ortadi.
• Genetik moyillik: BRCA1 va BRCA2 genlaridagi mutatsiyalar saraton ehtimolini bir necha barobar oshiradi.
• Oila tarixi: Yaqin qarindoshlarda (ona, opa, qiz) saraton aniqlangan bo'lsa, xushyorlikni oshirish kerak.
• Hayz ko'rish tarixi: Hayz siklining 12 yoshdan erta boshlanishi va menopauzaning 55 yoshdan kech kelishi estrogen gormoni ta'sirini uzaytiradi.
• Sut bezi to'qimasining zichligi: Zich to'qimali ayollarda o'simtani rentgenda ko'rish qiyinroq va xavf yuqoriroq bo'ladi.

O'zgartirish mumkin bo'lgan xavf omillari:

• Semizlik: Ayniqsa menopauzadan keyingi ortiqcha vazn xavflidir.
• Jismoniy faollikning etishmasligi: Kamharakat hayot tarzi gormonal muvozanatga salbiy ta'sir qiladi.
• Alkogol iste'moli: Spirtli ichimliklar muntazam iste'mol qilinganda xavf ortadi.
• Gormonal terapiya: Menopauza belgilarini yo'qotish uchun uzoq vaqt qo'llaniladigan kombinatsiyalangan gormonlar.
• Reproduktiv tarix: Birinchi homiladorlikning 30 yoshdan keyin sodir bo'lishi yoki umuman tug'maslik.
• Emizish: Bolani ko'krak bilan bo'lmaslik yoki qisqa muddat emizish ham bilvosita ta'sir ko'rsatishi mumkin.

Kasallikning belgilari

Sut bezi saratoni boshlang'ich bosqichda hech qanday og'riq yoki noqulaylik tug'dirmasligi mumkin. Shuning uchun vizual va taktil o'zgarishlarga e'tibor berish juda muhim. Agar quyidagi belgilar kuzatilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish lozim:

• Sut bezida yoki qo'ltiq osti sohasida qattiq tugun yoki zichlashish paydo bo'lishi.
• Sut bezining shakli yoki hajmi o'zgarishi, shish paydo bo'lishi.
• Terining rangi o'zgarishi, qizarishi yoki "limon po'stlog'i" kabi g'adir-budur bo'lib qolishi.
• Ko'krak uchining ichkariga tortilishi yoki uning shakli o'zgarishi.
• Ko'krak uchidan qonli yoki shaffof suyuqlik kelishi (sutdan tashqari).
• Sut bezida uzoq vaqt ketmaydigan toshmalar yoki yara paydo bo'lishi.
• Bir sohada doimiy ravishda davom etadigan lokalizatsiyalangan og'riq (garchi saraton ko'pincha og'riqsiz bo'lsa ham).

O'z-o'zini tekshirish usullari

O'z-o'zini tekshirish (samokontrol) ayol kishining o'z tanasini o'rganishi va o'zgarishlarni vaqtida payqashi uchun eng sodda va samarali usuldir. Uni har oyda bir marta, hayz siklining 5-10 kunlari (gormonal fon eng barqaror va ko'krak yumshoq bo'lgan davr) o'tkazish tavsiya etiladi. Menopauzadagi ayollar esa har oyning birinchi sanasini belgilab olishlari mumkin.

Tekshirish bosqichlari:

• Ko'zdan kechirish: Oyna qarshisida turing, qo'llaringizni pastga tushiring. Ko'kraklar hajmi, shakli va terisiga e'tibor bering. So'ng qo'llaringizni boshingiz orqasiga ko'taring va xuddi shu o'zgarishlarni yana bir bor tekshiring.
• Qo'llarni belga qo'yib tekshirish: Qo'llarni belga qattiq bosib, ko'krak mushaklarini taranglashtiring. Bu holatda teridagi tortilishlar yoki notekisliklar yaxshi ko'rinadi.
• Palpatsiya (paypaslab ko'rish): Yotgan holda yoki dush qabul qilayotganda, qarama-qarshi qo'lning barmoq yostiqchalari bilan aylana harakatlar qilib, butun sut bezini tekshiring. Qo'ltiq osti sohasini ham unutmang.
• Ko'krak uchini tekshirish: Ko'krak uchini sekin siqib ko'ring va ajralmalar bor-yo'qligini tekshiring.

Mammografiya va boshqa tashxis usullari

Mammografiya - bu sut bezining past dozali rentgen tekshiruvi bo'lib, saratonni hali barmoq bilan sezib bo'lmaydigan bosqichda (nol bosqich) aniqlash imkonini beradi. Xalqaro tavsiyalarga ko'ra, 40 yoshdan oshgan ayollar har 1-2 yilda bir marta profilaktik mammografiyadan o'tishlari shart.

Tashxislashning boshqa usullari:

• Ultratovush tekshiruvi (UZI): Yosh ayollar (40 yoshgacha) uchun to'qima zichligi yuqori bo'lgani sababli birinchi tanlov usuli hisoblanadi. Shuningdek, shubhali tugunlarni aniqlashtirish uchun qo'llaniladi.
• Magnit-rezonans tomografiya (MRT): Yuqori xavf guruhidagi ayollar yoki o'simta hajmini aniqroq belgilash zarur bo'lganda buyuriladi.
• Biopsiya: Eng aniq usul. O'simtadan kichik bir bo'lak to'qima olinib, laboratoriyada saraton hujayralari borligi tekshiriladi.
• Immunogistokimyoviy tahlil: Saraton hujayralarining gormonlarga (estrogen va progesteron) hamda HER2 oqsiliga sezgirligini aniqlash. Bu davolash rejasini tuzishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Davolash usullari

Sut bezi saratonini davolash multimodal yondashuvni talab qiladi, ya'ni bir necha usullar birgalikda qo'llaniladi. Davolash sxemasi o'simta bosqichi, uning turi, bemorning yoshi va umumiy holatidan kelib chiqib belgilanadi.

Jarrohlik amaliyoti:

• Lumpektomiya: Faqat o'simta va uning atrofidagi sog'lom to'qima bo'lagi olib tashlanadi (ko'krak saqlab qolinadi).
• Mastektomiya: Butun sut bezi olib tashlanadi. Hozirgi kunda mastektomiya bilan birga darhol rekonstruktiv plastik jarrohlik o'tkazilib, ko'krak shaklini tiklash mumkin.
• Limfa tugunlari disseksiyasi: Saraton tarqalgan bo'lsa, qo'ltiq osti limfa tugunlari olib tashlanadi.

Dori vositalari bilan davolash:

• Ximioterapiya: Saraton hujayralarini yo'q qilish yoki ularning o'sishini to'xtatish uchun tizimli dori vositalari. U operatsiyadan oldin (o'simtani kichraytirish uchun) yoki keyin qo'llanilishi mumkin.
• Gormonal terapiya: Agar saraton gormonlarga bog'liq bo'lsa, tanadagi estrogen ta'sirini bloklovchi dorilar beriladi.
• Targetli (maqsadli) terapiya: Faqat saraton hujayralaridagi ma'lum bir oqsillarga ta'sir qiluvchi, sog'lom to'qimalarga kamroq zarar yetkazadigan zamonaviy dorilar.
• Immunoterapiya: Tananing immun tizimini saraton bilan kurashishga o'rgatuvchi usul.

Nur terapiyasi:

Operatsiyadan keyin qolgan bo'lishi mumkin bo'lgan mikroskopik saraton hujayralarini yo'q qilish uchun yuqori energiyali nurlar bilan nurlantirish.

Turmush tarzi va reabilitatsiya:

Davolash davrida va undan keyin to'g'ri ovqatlanish, engil jismoniy mashqlar va eng muhimi, psixologik qo'llab-quvvatlash muhim o'rin tutadi. Bemor o'zini ijtimoiy hayotdan uzib qo'ymasligi kerak.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Sut bezi saratoni tashxisi qo'yilgan yosh ayollarni eng ko'p tashvishga soladigan masala - bu ona bo'lish imkoniyati. Ximioterapiya tuxumdonlar funksiyasiga salbiy ta'sir ko'rsatishi va erta menopauzaga olib kelishi mumkin.

Biroq, zamonaviy onkofertillik (saraton sharoitida tug'ish qobiliyatini saqlash) yo'nalishi quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:

• Tuxum hujayralarini muzlatish (kriokonservatsiya): Davolash boshlanishidan oldin tuxum hujayralari olinib, muzlatib qo'yiladi.
• Embrionlarni muzlatish: Turmush qurgan ayollar uchun embrionlarni saqlash.
• Tuxumdonlarni himoya qilish: Ximioterapiya paytida tuxumdonlar faoliyatini vaqtincha to'xtatuvchi maxsus dori vositalari.

Davolash yakunlangandan so'ng (odatda 2-5 yil o'tib, retsidiv xavfi kamayganda), shifokor nazorati ostida homiladorlikni rejalashtirish mumkin. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, saratondan keyingi homiladorlik kasallikning qaytalanish xavfini oshirmaydi.

Profilaktika

Saratonning oldini olish 100 foiz kafolatlanmasa-da, xavfni minimal darajaga tushirish mumkin.

• Sog'lom vaznni saqlang: Ortiqcha vazn, ayniqsa menopauzadan keyin saraton xavfini oshiradi.
• Jismoniy faol bo'ling: Haftada kamida 150 daqiqa o'rtacha intensivlikdagi mashqlar (tez yurish, suzish) tavsiya etiladi.
• To'g'ri ovqatlaning: Ko'proq sabzavotlar, mevalar, donli mahsulotlar iste'mol qiling, qayta ishlangan go'sht mahsulotlarini cheklang.
• Zararli odatlardan voz keching: Alkogol va tamaki mahsulotlari saratonning ko'plab turlari uchun trigger hisoblanadi.
• Emizish: Iloji bo'lsa, bolani kamida 6 oy yoki undan ko'proq emizish ona salomatligi uchun foydalidir.
• Gormonlarni ehtiyotkorlik bilan qo'llang: Gormonal kontratseptivlar yoki o'rin bosuvchi terapiyani faqat shifokor ko'rsatmasi va nazorati ostida qabul qiling.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Agar sizda quyidagi holatlar kuzatilsa, navbatdagi tekshiruv vaqtini kutmasdan mammolog yoki ginekologga murojaat qiling:

• Sut bezida yangi paydo bo'lgan, og'riqli yoki og'riqsiz har qanday tugun.
• Ko'krak terisining bir qismida shish, qizarish yoki harorat ko'tarilishi.
• Ko'krak uchi shaklining birdan o'zgarishi yoki uning ichiga botib qolishi.
• Ko'krak uchidan qonli ajralma kelishi.
• Qo'ltiq osti yoki o'mrov suyagi atrofidagi limfa tugunlarining kattalashishi.
• Sut bezining bir tomonlama shishishi va shaklining buzilishi.

Ko'p beriladigan savollar

1. Sut bezidagi har qanday tugun saratonmi?

Yo'q, sut bezidagi tugunlarning taxminan 80 foizi xavfsiz (benign) o'simtalar, kistalar yoki fibroadenomalar hisoblanadi. Biroq, har qanday tugunni shifokor tekshirishi va uning xavfsiz ekanligini tasdiqlashi shart.

2. Mammografiya nurlanishi xavfli emasmi?

Mammografiya paytida olingan nurlanish dozasi juda kichik va u samolyotda uchish yoki tabiatdan olinadigan fon nurlanishi bilan solishtirarli. Uning foydasi (saratonni erta aniqlash) nurlanish xavfidan bir necha barobar yuqori.

3. Oilamda hech kimda saraton bo'lmagan, men tekshiruvdan o'tishim kerakmi?

Ha, albatta. Sut bezi saratoniga chalingan ayollarning taxminan 85 foizida oilaviy kasallik tarixi mavjud bo'lmagan. Xavf omillari bo'lmasa ham, yoshga doir skriningdan o'tish muhim.

4. Deodorantlar yoki tor sutyenlar saraton keltirib chiqaradimi?

Hozirgi vaqtda antiperspirantlar, deodorantlar yoki tor sutyen taqish sut bezi saratoniga sabab bo'lishi haqida ilmiy isbotlangan dalillar yo'q.

5. Saratonni faqat xalq tabobati bilan davolasa bo'ladimi?

Yo'q, bu juda xavfli yondashuv. Sut bezi saratoni jiddiy kasallik bo'lib, u faqat ilmiy asoslangan tibbiy usullar (jarrohlik, ximioterapiya, nur terapiyasi) bilan davolanadi. Xalq tabobati faqat yordamchi bo'lishi mumkin, lekin asosiy davolashni o'rnini bosa olmaydi.

Xulosa

Sut bezi saratoni - bu hukm emas, balki kurashish mumkin bo'lgan kasallikdir. Tibbiyotning bugungi darajasi, ayniqsa erta tashxis qo'yilgan holatlarda, ayollarning to'liq sog'ayib ketishiga va uzoq, baxtli hayot kechirishiga imkon beradi. Har bir ayol o'z tanasining "egasi" sifatida uni tinglashi, har oyda o'z-o'zini tekshirishi va yoshiga mos ravishda tibbiy ko'riklarni o'tkazib turishi shart. Unutmang, sizning salomatligingiz nafaqat o'zingiz, balki yaqinlaringiz va farzandlaringiz uchun ham juda qadrlidir. O'z vaqtida qilingan tekshiruv hayotingizni saqlab qolishi mumkin.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.