Homiladorlikdagi erta toksikoz: ko'ngil aynishi va qusish

Homiladorlikdagi erta toksikoz: ko'ngil aynishi va qusish bo'yicha to'liq qo'llanma

Kirish

Homiladorlik ayol hayotidagi eng muhim va mas'uliyatli davrlardan biri hisoblanadi.

Biroq ko'plab ayollar uchun bu davrning birinchi uch oyligi yoqimsiz alomatlar, xususan, erta toksikoz bilan kechadi.

JSST ma'lumotlariga ko'ra, homilador ayollarning taxminan 70-80 foizi ko'ngil aynishini, 50 foizi esa qusishni boshidan o'tkazadi.

Ushbu holat ko'pincha ertalabki ko'ngil aynishi deb atalsa-da, u kunning istalgan vaqtida sodir bo'lishi mumkin.

Ko'p hollarda bu holat fiziologik jarayon bo'lib, ona va bola uchun xavf tug'dirmaydi, ammo og'ir shakllari tibbiy yordamni talab qiladi.

Ushbu maqolada biz erta toksikozning sabablari, uni yengillashtirish usullari va qachon xavotirga tushish kerakligi haqida batafsil to'xtalamiz.

Kasallik nima

Erta toksikoz (homiladorlar qusishi) – homiladorlikning birinchi yarmida yuzaga keladigan va organizmning turli tizimlarida, birinchi navbatda markaziy asab va ovqat hazm qilish tizimida funksional buzilishlar bilan tavsiflanadigan holatdir.

Tibbiyotda bu holatning bir necha darajalari ajratiladi: yengil, o'rtacha va og'ir.

Yengil darajada qusish kuniga 5 martagacha bo'lib, umumiy holat sezilarli darajada yomonlashmaydi.

O'rtacha darajada qusish 10 martagacha kuzatiladi, vazn yo'qotish va tana haroratining biroz ko'tarilishi mumkin.

Og'ir daraja (Hyperemesis Gravidarum) esa juda xavfli bo'lib, kuniga 20 martadan ortiq qusish, suvsizlanish va metabolik buzilishlar bilan kechadi.

Ushbu holat statsionar sharoitda davolanishni talab qiladi va homiladorlarning taxminan 0.3-2 foizida uchraydi.

Odatda toksikoz alomatlari homiladorlikning 5-6 haftaligidan boshlanib, 12-14 haftalikda o'tib ketadi.

Sabablar va xavf omillari

Toksikozning aniq kelib chiqish sababi hozirgacha to'liq o'rganilmagan, biroq bir nechta asosiy nazariyalar mavjud.

Gormonal o'zgarishlar asosiy omil deb hisoblanadi, xususan, inson xorionik gonadotropini (iXG) gormonining keskin ko'payishi.

Esterogen va progesteron gormonlarining ko'payishi ham ovqat hazm qilish jarayonini sekinlashtiradi, bu esa ko'ngil aynishiga sabab bo'ladi.

Psixologik omillar ham muhim rol o'ynaydi: stress, charchoq va yangi holatga moslashishdagi qo'rquv alomatlarni kuchaytirishi mumkin.

Genetik moyillik: agar ayolning onasida yoki singlisida toksikoz bo'lgan bo'lsa, unda ham bo'lish ehtimoli yuqori.

Xavf omillariga quyidagilar kiradi:

Birinchi homiladorlik.
Ko'p homilali (egizak) homiladorlik.
Avvalgi homiladorlikda og'ir toksikoz bo'lganligi.
Migren yoki dengiz kasalligiga (transportda ko'ngil aynishi) moyillik.
Semizlik yoki ovqatlanish buzilishi tarixi.
Oshqozon-ichak trakti kasalliklari (masalan, gastrit yoki Helicobacter pylori infeksiyasi).
Tizimli qizil yuguruk kabi immun kasalliklar.

Belgilar

Toksikozning eng keng tarqalgan belgisi ko'ngil aynishidir, u ko'pincha hidlarga nisbatan sezuvchanlik bilan birga keladi.

Taom tayyorlash hidi, atir, sigaret tutuni yoki hatto avval yoqqan hidlar ham qusishni qo'zg'atishi mumkin.

Qusish – bu holatning ikkinchi eng ko'p uchraydigan belgisidir.

So'lak oqishi (ptializm) – ayrim ayollarda kuniga 1 litrgacha so'lak ajralishi kuzatilishi mumkin, bu esa suvsizlanishni tezlashtiradi.

Umumiy holsizlik, tez charchash va uyquchanlik.

Ishtahaning yo'qolishi yoki ayrim mahsulotlarga nisbatan nafrat hissi.

Kayfiyatning tez o'zgaruvchanligi va asabiylik.

Og'ir holatlarda: tana vaznining 5 foizdan ko'prog'iga kamayishi, siydik miqdorining kamayishi, terining qurishi va bosh aylanishi.

Shuningdek, og'izda noxush hid va tilning oqarishi kuzatilishi mumkin.

Tashxis (tekshiruvlar)

Tashxis asosan bemorning shikoyatlari va umumiy ko'rik asosida qo'yiladi.

Shifokor birinchi navbatda qusish chastotasi va vazn yo'qotish darajasini aniqlaydi.

Umumiy qon tahlili: gemoglobin darajasini va qon quyulishini (suvsizlanish belgisi) tekshirish uchun.

Siydik tahlili: keton tanachalari mavjudligini aniqlash uchun (atsetonuriya – ochlik va metabolizm buzilishi belgisi).

Qonning biokimyoviy tahlili: elektrolitlar (kaliy, natriy, xlor), jigar fermentlari, bilirubin va kreatinin darajasini tekshirish.

Qalqonsimon bez gormonlari (TTG va erkin T4) tahlili, chunki gipertireoz ham qusishga sabab bo'lishi mumkin.

Ginekologik ultratovush tekshiruvi (UZI): homila sonini va homiladorlik muddatini aniqlash, shuningdek, pufaksimon bo'rtma (puzyrnyy zanos) kabi patologiyalarni istisno qilish uchun.

Agar qusish homiladorlikning 10-12 haftasidan keyin boshlangan bo'lsa, qo'shimcha ravishda gastroenterolog yoki terapevt ko'rigi talab etiladi.

Davolash usullari

Toksikozni davolash uning og'irlik darajasiga qarab individual tanlanadi.

Yengil darajada asosan turmush tarzini va ovqatlanishni tartibga solish kifoya qiladi.

O'rtacha va og'ir darajalarda dori vositalari qo'llaniladi.

Dori-darmonlar: Ko'ngil aynishiga qarshi preparatlar (antiemetiklar), faqat shifokor ko'rsatmasi bilan beriladi.

Vitamin terapiyasi: B6 vitamini (piridoksin) ko'ngil aynishini kamaytirishda samarali ekanligi JSST va ACOG tomonidan tasdiqlangan.

Suv-tuz muvozanatini tiklash: Infuzion terapiya (tomchilatib dori yuborish) suvsizlanishni bartaraf etish uchun o'tkaziladi.

Gepatoprotektorlar: Jigar faoliyatini qo'llab-quvvatlash uchun.

Psixoterapiya: Psixologik omillar ta'sirini kamaytirish uchun tavsiya etilishi mumkin.

Jarrohlik amaliyoti: Toksikozni davolashda odatda qo'llanilmaydi.

Biroq, juda kamdan-kam hollarda, agar ona hayotiga jiddiy xavf tug'ilsa va barcha konservativ usullar samara bermasa, homiladorlikni to'xtatish masalasi ko'rilishi mumkin (faqat hayotiy ko'rsatmalar bo'yicha).

Alternativ usullar: Zanjabil (imbir) choyi yoki kapsulalari ko'ngil aynishini yengillashtirishda samaraliligi isbotlangan tabiiy vositadir.

Akupressura (bilakdagi ma'lum nuqtalarni bosish) ham ayrim bemorlarga yordam berishi mumkin.

Turmush tarzi va ovqatlanish

Ovqatlanish rejimini o'zgartirish – muvaffaqiyatli davolanishning 50 foizidir.

Oz-ozdan, lekin tez-tez ovqatlanish (kuniga 5-6 marta).

Qorin bo'sh qolmasligi kerak, chunki ochlik ko'ngil aynishini kuchaytiradi.

Ertalab to'shakdan turmasdan oldin bir bo'lak quruq non yoki kraker yeyish tavsiya etiladi.

Issiq ovqatlardan ko'ra, xona haroratidagi yoki sovuq ovqatlar ma'qul, chunki ularning hidi kamroq bo'ladi.

Yog'li, qovurilgan, achchiq va juda shirin mahsulotlardan voz kechish kerak.

Oqsilga boy mahsulotlar (qaynatilgan tovuq go'shti, tuxum, tvorog) ko'ngil aynishini kamaytirishga yordam beradi.

Suyuqlikni ovqatlanish vaqtida emas, balki ovqatlanishlar orasida ichish lozim.

Gazlanmagan suv, o'tli choylar va yangi siqilgan sharbatlar (agar oshqozon ko'tarsa) foydali.

Xonani tez-tez shamollatib turish va toza havoda sayr qilish juda muhim.

Uyqu va dam olish rejimiga rioya qilish, ortiqcha charchoqdan qochish zarur.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Yengil va o'rtacha toksikoz odatda homila rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatmaydi.

Hatto, ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, yengil ko'ngil aynishi homiladorlikning sog'lom kechayotganidan va gormonlar yetarli darajada ekanligidan dalolat berishi mumkin.

Biroq, davolanmagan og'ir toksikoz jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Ona uchun: suvsizlanish, buyrak va jigar yetishmovchiligi, qizilo'ngachning shikastlanishi, Vernike ensefalopatiyasi (B1 vitamini yetishmasligi tufayli).

Homila uchun: erta rivojlanishning sekinlashishi, tug'ilganda vaznning kam bo'lishi va muddatidan oldin tug'ilish xavfi.

Shunga qaramay, zamonaviy tibbiyot ushbu holatlarni muvaffaqiyatli boshqarish imkonini beradi.

Kelajakdagi homiladorliklarda toksikozning qaytalanish ehtimoli bor, shuning uchun bunga oldindan tayyorgarlik ko'rish kerak.

Profilaktika

Toksikozning to'liq oldini olishning imkoni bo'lmasligi mumkin, ammo uning og'irligini kamaytirish mumkin.

Homiladorlikni rejalashtirish davrida surunkali kasalliklarni, ayniqsa oshqozon-ichak trakti muammolarini davolash.

Homiladorlikdan 1-3 oy oldin foliy kislotasi va multivitaminlar qabul qilishni boshlash (bu ko'ngil aynish ehtimolini kamaytirishi isbotlangan).

Sog'lom turmush tarziga o'tish va zararli odatlardan voz kechish.

Stressdan himoyalanish va yetarlicha dam olish.

Diyetani erta bosqichlardan boshlab to'g'irlash.

Agar avvalgi homiladorlikda toksikoz bo'lgan bo'lsa, navbatdagi homiladorlikning ilk kunlaridan boshlab shifokor nazoratida bo'lish.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Ayrim holatlarda toksikoz uy sharoitida davolash mumkin bo'lmagan darajaga yetadi.

Agar kun davomida ichilgan suyuqlik organizmda umuman saqlanib qolmasa (doimiy qusish).

Agar 24 soat davomida siydik ajralishi bo'lmasa yoki siydik rangi juda to'q bo'lsa.

Vaznning tez yo'qotilishi (haftasiga 1-2 kg dan ortiq).

Kuchli bosh aylanishi, hushdan ketish yoki ongning chalkashishi.

Yurak urishining tezlashishi (taxikardiya).

Qorin sohasida kuchli og'riqlar paydo bo'lishi.

Tana haroratining ko'tarilishi.

Qon aralash qusish.

Ushbu belgilar paydo bo'lganda, darhol tez yordam chaqirish yoki shifoxonaga murojaat qilish zarur.

Ko'p beriladigan savollar

Savol: Toksikoz paytida vitaminlarni ichishni to'xtatish kerakmi?
Javob: Ba'zi multivitaminlardagi temir moddasi ko'ngil aynishini kuchaytirishi mumkin. Shifokor bilan maslahatlashgan holda, ularni qabul qilishni vaqtincha to'xtatib turish yoki faqat foliy kislotasiga o'tish mumkin.
Savol: Toksikoz nechanchi haftagacha davom etadi?
Javob: Ko'pchilik ayollarda simptomlar 12-16 haftalikda to'liq yo'qoladi, ammo kam sonli ayollarda (taxminan 10-15 foiz) u uchinchi trimestrgacha davom etishi mumkin.
Savol: Toksikoz bo'lmasa, bu homila rivojlanmayotganini anglatadimi?
Javob: Yo'q, toksikozning yo'qligi mutlaqo normal holat. Bu sizning organizmingiz gormonal o'zgarishlarga yaxshi moslashayotganidan dalolat beradi.
Savol: Zanjabil haqiqatan ham yordam beradimi?
Javob: Ha, ko'plab klinik tadqiqotlar zanjabilning yengil toksikozda samaradorligini tasdiqlagan, ammo uni qabul qilishdan oldin ginekolog bilan maslahatlashish lozim.
Savol: Agar ovqat yeyolmasam, bolam och qoladimi?
Javob: Birinchi trimestrda homila juda kichik va u ona organizmidagi zaxira moddalardan foydalanadi. Agar suvsizlanish bo'lmasa, qisqa muddatli ishtaha yo'qolishi bolaga zarar yetkazmaydi.

Xulosa

Homiladorlikdagi erta toksikoz – bu vaqtinchalik holat bo'lib, to'g'ri yondashuv bilan uni yengib o'tish mumkin.

Asosiysi, o'z holatingizni diqqat bilan kuzatish va fiziologik me'yor chegarasidan chiqib ketganda shifokorga murojaat qilishdir.

Sog'lom ovqatlanish, ruhiy xotirjamlik va shifokor tavsiyalariga amal qilish nafaqat sizning, balki kelajakdagi farzandingizning ham salomatligini ta'minlaydi.

Unutmangki, har bir homiladorlik individualdir va boshqalar tajribasi sizga to'g'ri kelmasligi mumkin.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.

ish muhim ahamiyatga ega. Oshqozon bo'sh bo'lmasligi kerak, chunki ochlik hissi ko'ngil aynishini kuchaytiradi.

Turmush tarzi va ovqatlanish bo'yicha amaliy maslahatlar

Fraksion ovqatlanish: Kuniga 3 marta katta porsiya bilan ovqatlanish o'rniga, 5-6 marta kichik porsiyalarda yeyishga odatlaning. Oshqozonning haddan tashqari to'lib ketishi ham, uzoq vaqt bo'sh qolishi ham toksikozni qo'zg'atadi.
Ertalabki "quruq" nonushta: Ertalab o'rindan turishdan oldin, hali boshni yostiqdan ko'tarmasdanoq, bir bo'lak quritilgan non (suxari), pechenye yoki bir necha dona yong'oq yeb oling. Bu qondagi qand miqdorini normallashtiradi va ertalabki ko'ngil aynishining oldini oladi.
Harorat rejimi: Taomlarni juda issiq yoki juda sovuq holda iste'mol qilmang. Iliq yoki xona haroratidagi ovqatlar oshqozon shilliq qavatini kamroq ta'sirlaydi.
Suyuqlik ichish tartibi: Suyuqlikni ovqatlanish jarayonida emas, balki ovqatlanishlar oralig'ida ichishga harakat qiling. Bir vaqtning o'zida ham yeyish, ham ichish oshqozon hajmini oshirib, qusishga olib kelishi mumkin. Kun davomida kam-kamdan, xo'plab suv, limonli choy yoki na'matak damlamasini iching.
Zanjabilning mo'jizaviy kuchi: Zanjabil (imbir) tarkibidagi gingerollar ko'ngil aynishini samarali to'xtatadi. Yangi zanjabil bo'lagini choyga solib ichish yoki uni shunchaki chaynab yurish tavsiya etiladi.
Proteinlarga e'tibor qarating: Uglevodlarga boy ovqatlar (shirinliklar, xamir ovqatlar) tez hazm bo'lib, yana ochlik hissini uyg'otadi. Proteinli mahsulotlar (pishirilgan tovuq go'shti, tuxum, tvorog, dukkaklilar) esa to'qlik hissini uzoqroq saqlaydi va ko'ngil aynishini kamaytiradi.
Hidlardan himoyalanish: Oshxonadagi kuchli hidlardan qoching. Ovqat pishayotganda derazalarni ochiq tuting yoki uyni shamollating. O'tkir atir va maishiy kimyo vositalaridan vaqtincha voz keching.
Toza havo va dam olish: Kuniga kamida 30-40 daqiqa toza havoda sayr qiling. Kislorod yetishmasligi miya markazlarini ta'sirlab, ko'ngil aynishini kuchaytiradi. Shuningdek, tungi uyqu kamida 8-9 soat bo'lishini ta'minlang.

Afsonalar va haqiqatlar (5 ta)

1-afsona: "Toksikoz bo'lmasa, homila rivojlanmayapti yoki u o'g'il bola."

*Haqiqat:* Toksikozning mavjudligi yoki yo'qligi homilaning jinsiga ham, uning salomatligiga ham bevosita bog'liq emas. Ko'plab ayollar hech qanday ko'ngil aynishlarsiz mutlaqo sog'lom farzandlarni dunyoga keltiradilar.

2-afsona: "Homilador ayol ikki kishi uchun ovqatlanishi shart."

*Haqiqat:* Muhimi miqdor emas, balki sifat. Birinchi trimestrda qo'shimcha kaloriyalarga ehtiyoj juda kam (kuniga bor-yo'g'i 100-150 kkal). Majburlab ovqat yeyish faqat qusishni va oshqozonosti bezi zo'riqishini keltirib chiqaradi.

3-afsona: "Toksikoz faqat ertalab bo'ladi."

*Haqiqat:* Ingliz tilida "morning sickness" (ertalabki betoblik) deb atalsa-da, statistikaga ko'ra, ayollarning atigi 10-15 foizida ko'ngil aynishi faqat ertalab kuzatiladi. Ko'pchilikda bu holat kun bo'yi yoki kechki payt charchaganda kuchayadi.

4-afsona: "Toksikozni davolash shart emas, u o'zi o'tib ketadi."

*Haqiqat:* Yengil darajasi chindan ham o'tib ketadi, ammo o'rtacha va og'ir darajadagi toksikoz ona organizmini suvsizlantiradi va homilaga ozuqa moddalari yetib borishini qiyinlashtiradi. Bunday hollarda tibbiy yordam shart.

5-afsona: "Toksikoz paytida dori ichish homila uchun o'ta xavfli."

*Haqiqat:* Hozirgi zamonaviy ginekologiyada homila uchun xavfsiz bo'lgan, ko'ngil aynishiga qarshi maxsus preparatlar mavjud. Shifokor nazorati ostida qabul qilingan dori suvsizlanish asoratlaridan ko'ra foydaliroqdir.

Bemorlar uchun shifokor maslahati

Aziz bo'lajak onalar, toksikoz — bu sizning organizmingiz yangi hayotga moslashayotganidan darak beruvchi signaldir. Bu davrda o'zingizga nisbatan juda e'tiborli bo'lishingizni so'rayman.

Birinchidan, hech qachon o'zingizni aybdor his qilmang. "Men yetarli darajada ovqatlanmayapman, bolam och qolyapti" degan xayollardan yiroq bo'ling. Birinchi trimestrda homila juda kichik va u ona organizmidagi zaxira moddalar hisobiga o'ziga kerakli elementlarni oladi.

Ikkinchidan, psixologik xotirjamlikni saqlang. Stress gormonlari (kortizol va adrenalin) qusish markazini yanada qo'zg'atadi. Yoqimli musiqa tinglang, sevimli mashg'ulotingiz bilan shug'ullaning.

Uchinchidan, agar sizda quyidagi "qizil bayroqchalar" kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qiling:

Kuniga 5-10 martadan ko'p qusish;
Vaznning keskin kamayishi (2-3 kg dan ortiq);
Siydik rangining to'q sariq bo'lishi yoki miqdorining kamayishi;
Kuchli bosh aylanishi va hushdan ketish holatlari;
Og'izdan atseton hidi kelishi.

Esingizda bo'lsin, toksikoz vaqtinchalik holat. Odatda 12-16-haftalarga kelib, yo'ldosh (platseta) to'liq shakllangach, barcha noxush alomatlar o'z-o'zidan to'xtaydi va siz homiladorlikning "oltin davri" — ikkinchi trimestrdan zavqlana boshlaysiz.

Qo'shimcha savol-javoblar (4 ta)

1. Savol: Toksikoz paytida vitaminlarni ichishni to'xtatish kerakmi?

*Javob:* Ba'zida tarkibida temir moddasi bo'lgan polivitaminlar ko'ngil aynishini kuchaytirishi mumkin. Agar vitamin ichganingizdan so'ng ahvolingiz yomonlashsa, shifokoringiz bilan maslahatlashib, ularni qabul qilish vaqtini o'zgartiring (masalan, kechki paytga) yoki vaqtincha to'xtatib, faqat foliy kislotasi va B6 vitaminiga o'ting.

2. Savol: Qaysi mahsulotlar toksikozni eng ko'p qo'zg'atadi?

*Javob:* Odatda qovurilgan, o'ta yog'li, achchiq va dudlangan mahsulotlar, shuningdek, kofe va shirin gazlangan ichimliklar toksikozni kuchaytiradi. Har bir ayolning organizmi individual, shuning uchun o'zingiz uchun "taqiqdagi mahsulotlar" ro'yxatini tuzib oling.

3. Savol: Ikkinchi homiladorlikda ham albatta toksikoz bo'ladimi?

*Javob:* Majburiy emas. Har bir homiladorlik o'ziga xos kechadi. Birinchi safar og'ir toksikoz o'tkazgan ayollarda ikkinchi safar bu holat umuman kuzatilmasligi yoki aksincha bo'lishi mumkin. Biroq, moyillik bo'lsa, oldindan ovqatlanish tartibiga rioya qilish xavfni kamaytiradi.

4. Savol: Toksikoz homilaning tushishiga sabab bo'lishi mumkinmi?

*Javob:* Yengil va o'rtacha toksikoz homila tushishiga sabab bo'lmaydi. Aksincha, ayrim tadqiqotlar toksikozning mavjudligini homiladorlik gormonlarining yuqoriligi va homila hayotiyligi bilan bog'laydi. Ammo og'ir darajadagi toksikoz (ko'p marta qusish) organizmni kuchsizlantirib, gormonal muvozanatni buzishi mumkin, shuning uchun uni nazorat qilish shart.