Gipotiroidizm ayollarda: qalqonsimon bez va reproduktiv salomatlik

Gipotiroidizm ayollarda: qalqonsimon bez va reproduktiv salomatlik

Qalqonsimon bez bo'yinning oldingi qismida joylashgan kapalaksimon kichik organ bo'lsa-da, uning ayol organizmidagi ahamiyati beqiyosdir.

Ushbu bez ishlab chiqaradigan gormonlar deyarli barcha a'zolar va tizimlarning ishlashini, ayniqsa energiya almashinuvi, yurak urishi va reproduktiv funksiyani boshqaradi.

Gipotiroidizm ayollar orasida erkaklarga qaraganda 8-10 barobar ko'proq uchraydi va ko'pincha bepushtlik yoki homiladorlikdagi muammolarning yashirin sababchisi bo'ladi.

Ushbu maqolada gipotiroidizmning mohiyati, uning ayollar salomatligiga ta'siri va zamonaviy tibbiyotdagi davolash usullari haqida batafsil to'xtalamiz.

Kasallik nima

Gipotiroidizm — bu qalqonsimon bezning yetarli miqdorda gormonlar (tiroksin - T4 va triyodtironin - T3) ishlab chiqara olmasligi natijasida yuzaga keladigan holatdir.

Gormonlar yetishmaganda organizmdagi barcha jarayonlar sekinlashadi, bu esa umumiy metabolizmning pasayishiga olib keladi.

JSST ma'lumotlariga ko'ra, dunyo aholisining sezilarli qismi ushbu kasallikning turli darajalari bilan yashaydi, ammo ko'pchilik buni charchoq yoki yoshga doir o'zgarish deb hisoblab, e'tiborsiz qoldiradi.

Gipotiroidizm birlamchi (bezning o'zidagi muammo), ikkilamchi (gipofiz bezi bilan bog'liq) yoki subklinik (belgilar yo'q, lekin tahlillarda o'zgarish bor) shakllarda bo'lishi mumkin.

Sabablar va xavf omillari

Gipotiroidizm rivojlanishining eng asosiy sababi Hashimoto tireoiditi deb ataladigan autoimmun kasallikdir, bunda immun tizimi qalqonsimon bez to'qimalarini yot deb bilib, ularga hujum qiladi.

Yod tanqisligi ham butun dunyo bo'ylab, ayniqsa O'rta Osiyo mintaqasida kasallikning keng tarqalishiga sabab bo'uvchi muhim omildir.

Qalqonsimon bezda o'tkazilgan jarrohlik amaliyotlari yoki saraton kasalligi sababli bezning bir qismi yoki hammasi olib tashlanishi doimiy gipotiroidizmga olib keladi.

Radioaktiv yod bilan davolash, ba'zi dori vositalarining nojo'ya ta'siri va nurlanish terapiyasi ham bez funksiyasini susaytirishi mumkin.

Xavf omillari qatoriga 60 yoshdan yuqori ayollar, oilada qalqonsimon bez kasalliklari mavjudligi, 1-toifa qandli diabet yoki seliyakiya kabi autoimmun kasalliklarning borligi kiradi.

Shuningdek, tug'ruqdan keyingi davr ham ayollarda qalqonsimon bez faoliyatining vaqtincha yoki doimiy buzilishiga moyillik yaratadi.

Belgilar

Gipotiroidizmning belgilari ko'pincha noaniq bo'lib, ular boshqa ko'plab kasalliklarga o'xshab ketishi mumkin, shuning uchun uni yashirin kasallik deb ham atashadi.

• Surunkali charchoq, uyquchanlik va holsizlik.
• Sababsiz vazn ortishi va ozishning qiyinligi.
• Sovuqqa chidamsizlik, qo'l va oyoqlarning doimo muzlab yurishi.
• Terining quruqlashishi, tirnoqlarning sinuvchanligi va sochlarning to'kilishi.
• Mushaklardagi og'riqlar va bo'g'imlarning shishishi.
• Qabziyat (ich qotishi) va ovqat hazm qilish tizimining sustlashishi.
• Xotiraning pasayishi, diqqatni jamlashga qiynalish va depressiv holatlar.
• Hayz siklining buzilishi: ko'p qon ketishi yoki hayzning juda kam va tartibsiz bo'lishi.
• Yuzning, ayniqsa ko'z atroflarining shishishi.
• Ovozning bo'g'ilishi va yurak urish tezligining pasayishi (bradikardiya).

Tashxis (tekshiruvlar)

Gipotiroidizmni faqatgina shikoyatlar asosida aniqlash qiyin, shuning uchun laboratoriya tekshiruvlari hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Asosiy tekshiruv usuli bu qonda TSH (tireotrop gormon) darajasini aniqlashdir; agar TSH baland bo'lsa, bu qalqonsimon bez yetarli ishlamayotganidan dalolat beradi.

Qo'shimcha ravishda erkin T4 (tiroksin) darajasi tekshiriladi, uning pastligi kasallikning klinik shaklini tasdiqlaydi.

Autoimmun tireoiditni (Hashimoto) istisno qilish uchun qonda anti-TPO va anti-TG kabi antitelolar darajasi tekshirilishi shart.

Qalqonsimon bezning tuzilishini, tugunlar yoki yallig'lanish belgilarini ko'rish uchun ultratovush tekshiruvi (UZI) o'tkaziladi.

Tibbiy ko'rik davomida shifokor bezning kattalashganini (zob), reflekslarning sekinlashganini va teri holatini baholaydi.

Davolash usullari

Gipotiroidizmni davolashning asosiy maqsadi gormonal muvozanatni tiklash va hayot sifatini yaxshilashdir.

Dori vositalari bilan davolash: Asosiy usul bu organizmda yetishmayotgan gormonni sun'iy ravishda o'rnini bosish (substitutsion terapiya) hisoblanadi.

Bu preparatlar odatda hayot davomida, har kuni ertalab nahorga qabul qilinadi va dozasi shifokor tomonidan qondagi TSH darajasiga qarab muntazam ravishda sozlab turiladi.

Jarrohlik usuli gipotiroidizmning o'zini davolash uchun ishlatilmaydi, aksincha bezda katta tugunlar, bo'yin a'zolarini siqib qo'yadigan darajadagi zob yoki saraton bo'lganda qo'llaniladi.

Turmush tarzi va parhez: Yodlangan tuzdan foydalanish, sink va selenga boy mahsulotlarni iste'mol qilish qalqonsimon bez ishiga yordam beradi.

Biroq, parhez hech qachon gormonal dori o'rnini bosa olmaydi, u faqat yordamchi vositadir.

Kofe, soya mahsulotlari va kalsiy preparatlari gormonning so'rilishiga xalaqit berishi mumkin, shuning uchun ularni qabul qilish orasida kamida 4 soat farq bo'lishi kerak.

Muntazam jismoniy faollik metabolizmni tezlashtirishga va gipotiroidizm sababli ortgan vaznni nazorat qilishga yordam beradi.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Qalqonsimon bez gormonlari ayolning reproduktiv tizimi bilan bevosita bog'liq bo'lib, gipotiroidizm bepushtlikning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi.

Gormon yetishmovchiligi ovulyatsiya jarayonini to'xtatishi yoki tuxumdonlar funksiyasini susaytirishi mumkin, bu esa homilador bo'lish ehtimolini kamaytiradi.

Homiladorlik davrida gipotiroidizm yanada xavflidir, chunki homiladorlikning birinchi uch oyligida homilaning miyasi va asab tizimi rivojlanishi to'liq onaning gormonlariga bog'liq bo'ladi.

Davolanmagan gipotiroidizm homila tushishi, muddatidan oldin tug'ruq, yo'ldoshning erta ko'chishi va homilada aqliy rivojlanishdan ortda qolish (kretinizm) kabi asoratlarga olib kelishi mumkin.

Shuningdek, ona salomatligi uchun preeklampsiya (qon bosimining keskin ko'tarilishi) va tug'ruqdan keyingi qon ketish xavfi ortadi.

Shu sababli, homiladorlikni rejalashtirayotgan yoki homilador bo'lgan barcha ayollar TSH tahlilini topshirishlari va kerak bo'lsa darhol davolanishni boshlashlari lozim.

Tug'ruqdan keyin ham gormon darajasini kuzatish muhim, chunki ko'plab ayollarda tug'ruqdan keyingi tireoidit rivojlanishi mumkin.

Profilaktika

Gipotiroidizmning oldini olish har doim ham imkonli emas, ayniqsa u irsiy yoki autoimmun xarakterga ega bo'lsa, lekin xavfni kamaytirish mumkin.

• Kundalik ratsionda yodlangan tuzdan to'g'ri foydalanish (tuzni ovqat pishganidan keyin solish kerak, chunki yod issiqlikda parchalanadi).
• Dengiz mahsulotlari, baliq, yong'oq va xurmo kabi yodga boy mahsulotlarni muntazam iste'mol qilish.
• Stress darajasini nazorat qilish, chunki surunkali stress immun tizimiga va qalqonsimon bezga salbiy ta'sir ko'rsatadi.
• Zararli odatlardan, ayniqsa chekishdan voz kechish, chunki tamaki tarkibidagi moddalar yod so'rilishini bloklaydi.
• Radioaktiv nurlanishdan himoyalanish va shifokor maslahatisiz yod preparatlarini nazoratsiz ichmaslik (yodning ortiqcha dozasi ham bezni "o'chirib" qo'yishi mumkin).
• Yilda bir marta profilaktik maqsadda endokrinolog ko'rigidan o'tish va UZI qildirish.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Agar sizda quyidagi holatlar kuzatilsa, kechiktirmasdan endokrinolog yoki ginekologga murojaat qilishingiz zarur:

• Hayz siklining kutilmagan va keskin o'zgarishi yoki homilador bo'la olmaslik.
• Bo'yin sohasida shish, yutishga qiynalish yoki bo'g'ilish hissi paydo bo'lganda.
• Surunkali depressiya, uyquchanlik va ish qobiliyatining yo'qolishi.
• Yurak urishining juda sekinlashishi yoki hushdan ketish holatlari.
• Homiladorlikni rejalashtirish bosqichida bo'lsangiz yoki homiladorlik testi ijobiy chiqqan bo'lsa.
• Avval qalqonsimon bez bilan muammosi bo'lgan ayollarda tana vaznining sababsiz o'zgarishi.
• Bolalarda bo'y o'sishining to'xtashi va aqliy rivojlanishning sustlashishi belgilari bo'lsa.

Ko'p beriladigan savollar

• 1. Gipotiroidizm bilan sog'lom farzand dunyoga keltirish mumkinmi?

Ha, shifokor nazorati ostida va gormonlarni to'g'ri o'rnini bosuvchi terapiya yordamida ayol sog'lom homiladorlikni o'tkazishi va sog'lom bola tug'ishi to'laqonli mumkin.

• 2. Ushbu kasallik butunlay davolanadimi?

Aksariyat hollarda (ayniqsa Hashimoto tireoiditida) bu hayot davomiy terapiyani talab qiluvchi surunkali holatdir, ammo to'g'ri davolash bilan bemor o'zini butunlay sog'lom his qiladi.

• 3. Gipotiroidizmda ozish mumkinmi?

Ha, gormon darajasi normallashgandan so'ng metabolizm tiklanadi va parhez hamda jismoniy mashqlar yordamida vaznni kamaytirish mumkin bo'ladi.

• 4. Yod preparatlarini o'zboshimchalik bilan ichish foydalimi?

Yo'q, bu xavfli bo'lishi mumkin. Ba'zi gipotiroidizm turlarida (masalan, autoimmun holatlarda) ortiqcha yod kasallikni yanada og'irlashtirishi mumkin, shuning uchun faqat shifokor tavsiyasi bilan ichish kerak.

• 5. Nega gipotiroidizmda sochlar to'kiladi?

Qalqonsimon bez gormonlari soch follikulalarining regeneratsiyasi uchun javobgar. Ular yetishmaganda sochlar o'sishdan to'xtaydi va tezroq to'kila boshlaydi, davolanishdan keyin bu jarayon tiklanadi.

Xulosa

Gipotiroidizm — bu ayol kishi hayotining barcha bosqichlariga, go'zalligidan tortib ona bo'lish qobiliyatigacha ta'sir ko'rsatadigan jiddiy holatdir.

Zamonaviy tibbiyot ushbu kasallikni samarali nazorat qilish imkonini beradi, asosiysi — simptomlarga befarq bo'lmaslik va o'z vaqtida mutaxassisga murojaat qilishdir.

Qalqonsimon bez gormonlarining o'z vaqtida o'rnini to'ldirish nafaqat reproduktiv salomatlikni saqlaydi, balki ayolning yoshligi, energiyasi va hayot sifatini uzoq yillar davomida ta'minlaydi.

Sog'lom turmush tarzi, to'g'ri ovqatlanish va muntazam tibbiy tekshiruvlar gipotiroidizmning og'ir asoratlaridan himoya qiluvchi eng yaxshi vositadir.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.

g uchun, homiladorlikni rejalashtirayotgan yoki homilador bo'lgan har bir ayol TSH darajasini tekshirtirishi va zarur bo'lsa, endokrinolog nazorati ostida gormon o'rnini bosuvchi terapiyani zudlik bilan boshlashi shart.

Turmush tarzi va ovqatlanish bo'yicha amaliy maslahatlar

Gipotiroidizm bilan yashash faqat dori ichishdan iborat emas, balki kundalik odatlarni gormonal holatga moslashtirishni ham talab qiladi. Metabolizm sekinlashgani sababli, to'g'ri tashkil etilgan turmush tarzi hayot sifatini tubdan o'zgartirishi mumkin.

• Yodlangan tuzdan to'g'ri foydalanish: Yod havoda tez bug'lanib ketuvchi elementdir. Shuning uchun yodlangan tuzni ovqat pishayotganda emas, balki u tayyor bo'lib, biroz sovugandan keyin qo'shish tavsiya etiladi. Shuningdek, tuzni quyosh nuri tushmaydigan, zich yopiladigan idishda saqlash lozim.
• Goitrogen mahsulotlar nazorati: Karamning barcha turlari (gulkaram, brokkoli, oq karam), ismaloq va soya tarkibida qalqonsimon bezning yodni o'zlashtirishiga to'sqinlik qiluvchi "goitrogenlar" mavjud. Biroq, bu mahsulotlarni butunlay rad etish shart emas. Ularni issiqlikda ishlov berib (pishirib yoki bug'lab) iste'mol qilish goitrogen moddalar faolligini 70-80% ga kamaytiradi.
• Selen va rux elementlari: Qalqonsimon bez T4 gormonini faol T3 gormoniga aylantirishi uchun selen zarur. Braziliya yong'og'i, dengiz mahsulotlari, tuxum va dukkaklilar selenning tabiiy manbai hisoblanadi. Rux (sink) esa qovoq urug'i va go'sht tarkibida ko'p bo'lib, bez to'qimalari regeneratsiyasiga yordam beradi.
• Kofein va dori qabuli: Ertalabki L-tiroksin tabletkasini qabul qilgandan so'ng kamida 45-60 daqiqa davomida kofe yoki choy ichmaslik kerak. Kofein dori so'rilishini keskin kamaytiradi, bu esa qondagi TSH darajasining barqaror bo'lmasligiga olib keladi.
• Jismoniy faollikning o'rni: Gipotiroidizmda mushaklar va bo'g'imlar tez charchaydi, biroq muntazam o'rtacha yuklama (tez yurish, suzish, yoga) metabolizmni "uyg'otish"ga va limfa aylanishini yaxshilab, shishlarni kamaytirishga yordam beradi.

Afsonalar va haqiqatlar (5 ta)

Gipotiroidizm atrofida ko'plab noto'g'ri tushunchalar mavjud bo'lib, ular ko'pincha bemorlarni noto'g'ri yo'ldan borishiga sabab bo'ladi.

1. Afsona: Qalqonsimon bez gormonlarini ichish vazn yig'ishga yoki "semirib ketishga" olib keladi.

• Haqiqat: Aksincha, gormon yetishmovchiligi vazn ortishiga sabab bo'ladi. L-tiroksin — bu organizmdagi yetishmayotgan tabiiy moddaning o'rnini bosuvchi dori. To'g'ri tanlangan doza metabolizmni normallashtiradi va ortiqcha vazndan xalos bo'lishga yordam beradi.

2. Afsona: Agar TSH normaga tushsa, dori ichishni to'xtatish mumkin.

• Haqiqat: Ko'p hollarda gipotiroidizm surunkali holat bo'lib, TSH miqdori aynan dori yordamida me'yorda ushlab turiladi. Dorini o'zboshimchalik bilan to'xtatish barcha belgilarni va gormonal disbalansni qaytaradi.

3. Afsona: Gipotiroidizm bo'lsa, hech qachon farzand ko'rib bo'lmaydi.

• Haqiqat: Gipotiroidizm bepushtlikka sabab bo'lishi rost, ammo u muvaffaqiyatli davolanadigan kasallikdir. Gormonal fon kompensatsiya qilinsa (TSH normaga keltirilsa), homilador bo'lish va sog'lom farzand dunyoga keltirish imkoniyati sog'lom ayollar bilan bir xil bo'ladi.

4. Afsona: Faqat yod ichish orqali gipotiroidizmni davolash mumkin.

• Haqiqat: Agar kasallik sababi Hashimoto autoimmun tireoiditi bo'lsa, yodni ko'p miqdorda qabul qilish bezning yallig'lanishini yanada kuchaytirib yuborishi mumkin. Yod faqatgina yod tanqisligi holatlarida va shifokor nazorati ostida samaralidir.

5. Afsona: "Zob" har doim bo'yinda kattalashgan bez bo'lib ko'rinadi.

• Haqiqat: Aksariyat gipotiroidizm holatlarida, ayniqsa autoimmun shakllarida, qalqonsimon bez hajmi kichrayib ketishi yoki tashqi ko'rinishidan umuman o'zgarmasligi mumkin. Tashxisni faqat tahlillar va UZI ko'rsatadi.

Bemorlar uchun shifokor maslahati

Akusher-ginekolog va endokrinolog sifatida gipotiroidizmi bor ayollarga quyidagi tavsiyalarni beraman:

• O'z-o'zini kuzatish kundaligi: Agar siz dori qabul qilayotgan bo'lsangiz ham, charchoq, soch to'kilishi yoki hayz sikli buzilishi davom etsa, bu doza yetarli emasligidan dalolat berishi mumkin. Barcha o'zgarishlarni qayd etib boring va shifokoringizga xabar bering.
• Qabul qilish intizomi: Gormon preparati — bu vitamin emas, u juda nozik mexanizm. Uni har kuni bir xil vaqtda, nahorga, faqat suv bilan ichish shart. Boshqa dori vositalari (masalan, temir preparatlari yoki kalsiy) bilan oradagi farq kamida 4 soat bo'lishi kerak.
• Hayz sikliga e'tibor: Agar hayzingiz kutilmaganda juda ko'p kela boshlasa yoki sikl o'rtasida qonli ajralmalar paydo bo'lsa, birinchi navbatda qalqonsimon bez gormonlarini tekshirtiring. Ko'pincha ginekologik muammolar zamirida aynan endokrin disfunksiya yotadi.
• Tahlillar chastotasi: Davolashni boshlashda TSH har 6-8 haftada tekshiriladi. Holat barqarorlashgach, yiliga 1-2 marta tekshiruvdan o'tish kifoya. Ammo homiladorlik rejalashtirilsa, tahlillar darhol qaytadan topshirilishi kerak.

Qo'shimcha savol-javoblar (4 ta)

1. Savol: Gipotiroidizm irsiymi? Qizimga ham o'tadimi?

• Javob: Kasallikning o'zi emas, balki unga moyillik (ayniqsa autoimmun shakli) irsiy bo'lishi mumkin. Agar onada qalqonsimon bez muammolari bo'lsa, qiz farzandlarda bu holat rivojlanish xavfi yuqori. Shu sababli, balog'at yoshidagi qizlarni profilaktik tarzda UZI va TSH tahlilidan o'tkazish tavsiya etiladi.

2. Savol: Gipotiroidizmda soch to'kilishini qanday to'xtatsa bo'ladi?

• Javob: Soch to'kilishi — bu organizmning energiya tejash rejimidir. Tashqi vositalar (shampun, niqob) kam samara beradi. Sochlar to'kilishini to'xtatish uchun qondagi TSH darajasini 2.5 mIU/L dan pastroq darajada ushlab turish va qo'shimcha ravishda ferritin (zaxira temir) miqdorini tekshirish lozim, chunki gipotiroidizm ko'pincha anemiya bilan birga kechadi.

3. Savol: Ushbu kasallik bilan sog'lom farzand tug'ish mumkinmi?

• Javob: Albatta. Asosiysi — homiladorlikning birinchi kunlaridan (yaxshisi rejalashtirish bosqichidan) boshlab dori dozasini to'g'ri sozlash. Homiladorlikda organizmning gormonga bo'lgan ehtiyoji 30-50% ga ortadi, shuning uchun shifokor dozani oshiradi. Nazorat ostida bo'lgan ayollarning bolalari mutlaqo sog'lom tug'iladi.

4. Savol: Subklinik gipotiroidizmda (TSH biroz baland, T4 norma) dori ichish shartmi?

• Javob: Bu holatda qaror individual qabul qilinadi. Agar ayol homiladorlikni rejalashtirayotgan bo'lsa, bepushtlikdan aziyat chekayotgan bo'lsa yoki unda aniq klinik belgilar (shish, depressiya, yuqori xolesterin) bo'lsa, davolash tavsiya etiladi. Boshqa hollarda shifokor faqat kuzatuvni maslahat berishi mumkin.