Bachadon bo'yni displaziyasi ayollar salomatligiga jiddiy xavf soluvchi, ammo o'z vaqtida aniqlanganda to'liq davolanadigan holat hisoblanadi.
Bachadon bo'yni displaziyasi: CIN darajalari, tashxis va zamonaviy davolash usullari
Bachadon bo'yni displaziyasi ayollar salomatligiga jiddiy xavf soluvchi, ammo o'z vaqtida aniqlanganda to'liq davolanadigan holat hisoblanadi.
Tibbiy tilda bu holat bachadon bo'yni intraepithelial neoplaziyasi ya'ni CIN deb ataladi.
Ushbu maqolada biz JSST va dunyoning yetakchi ginekologik assotsiatsiyalari tavsiyalari asosida displaziya nimaligi, uning turlari va davolash usullari haqida batafsil to'xtalamiz.
Bachadon bo'yni saratoni rivojlanishidan oldin to'qimalarda ma'lum o'zgarishlar yuz beradi va aynan shu bosqich displaziya deb yuritiladi.
Zamonaviy tibbiyotning yutug'i shundaki, bugungi kunda skrining dasturlari yordamida kasallikni saraton bosqichiga o'tmasdan oldin to'xtatish imkoniyati mavjud.
Har bir ayol o'z salomatligi uchun ushbu kasallikning rivojlanish mexanizmini va profilaktika choralarini bilishi shart.
Bachadon bo'yni displaziyasi nima
Bachadon bo'yni displaziyasi - bu bachadon bo'yni yuzasini qoplab turuvchi epiteliy hujayralarining tuzilishi va o'sishining buzilishidir.
Bu jarayonda hujayralar o'zining normal shaklini yo'qotadi, tartibsiz ko'paya boshlaydi va hujayra yadrolarida o'zgarishlar kuzatiladi.
Displaziya hali saraton emas, lekin u saraton oldi holati hisoblanadi.
Tibbiyotda bu holatni tavsiflash uchun CIN (Cervical Intraepithelial Neoplasia) tasnifi qo'llaniladi.
CIN 1 - yengil darajadagi displaziya bo'lib, bunda o'zgarishlar epiteliy qavatining pastki uchdan bir qismini egallaydi.
CIN 2 - o'rta darajadagi displaziya, bunda o'zgargan hujayralar epiteliyning uchdan ikki qismigacha tarqalgan bo'ladi.
CIN 3 - og'ir darajadagi displaziya yoki "in situ" saratoni, bunda butun epiteliy qavati zararlangan, biroq jarayon hali chuqur to'qimalarga o'tmagan bo'ladi.
Xalqaro tasnifda shuningdek LSIL (past darajadagi shikastlanish) va HSIL (yuqori darajadagi shikastlanish) atamalari ham ishlatiladi.
LSIL odatda CIN 1 ga, HSIL esa CIN 2 va CIN 3 darajalariga to'g'ri keladi.
Kasallik sabablari va xavf omillari
Bachadon bo'yni displaziyasining 99 foiz holatlarida asosiy sababchi Odam papillomasi virusi (OPV) hisoblanadi.
OPV ning 100 dan ortiq turlari mavjud bo'lib, ulardan 16 va 18-tiplar eng yuqori onkogen xavfga ega hisoblanadi.
Virus jinsiy yo'l bilan yuqadi va uzoq vaqt davomida organizmda alomatlarsiz yashashi mumkin.
Biroq hamma virus yuqtirgan ayollarda ham displaziya rivojlanmaydi, buning uchun qo'shimcha xavf omillari bo'lishi kerak.
Immunitetning pasayishi virusning hujayra ichiga kirib, uning genetik apparatini o'zgartirishiga sharoit yaratadi.
Chekish eng jiddiy xavf omillaridan biri hisoblanadi, chunki tamaki tarkibidagi moddalar bachadon bo'yni shilliq qavatida to'planib, virusning zararli ta'sirini kuchaytiradi.
Erta jinsiy hayot boshlash, chunki yosh qizlarda bachadon bo'yni epiteliyi hali to'liq shakllanmagan va infeksiyalarga o'ta ta'sirchan bo'ladi.
Jinsiy sheriklarning ko'pligi virus bilan zararlanish ehtimolini bir necha barobar oshiradi.
Uzoq muddatli surunkali yallig'lanish kasalliklari va boshqa jinsiy infeksiyalar (xlamidiya, gerpes) mavjudligi.
Ko'p sonli tug'ruqlar yoki abortlar natijasida bachadon bo'yni jarohatlanishi.
Irsiy moyillik va organizmda vitaminlar, ayniqsa foliy kislotasi hamda A va C vitaminlari yetishmasligi.
Kasallik belgilari
Bachadon bo'yni displaziyasining eng xavfli jihati shundaki, u ko'pincha hech qanday belgilarsiz kechadi.
Ayol kishi o'zida og'riq yoki noqulaylik his qilmasligi mumkin, bu esa shifokorga kech murojaat qilishga sabab bo'ladi.
Displaziya faqat ginekologik ko'rikda yoki maxsus tahlillar natijasida aniqlanadi.
Ba'zi hollarda yondosh yallig'lanish kasalliklari bo'lsa, ayolni qindan keladigan noodatiy ajralmalar bezovta qilishi mumkin.
Jinsiy aloqadan so'ng yoki og'ir yuk ko'targanda kam miqdorda qonli surtmalar paydo bo'lishi ehtimoli bor.
Qorin pastki qismidagi simillovchi og'riqlar odatda displaziya uchun xos emas va ular boshqa muammolardan dalolat berishi mumkin.
Belgilarning yo'qligi sababli JSST har bir ayolga yiliga kamida bir marta profilaktik ko'rikdan o'tishni tavsiya qiladi.
Kasallik faqat og'ir bosqichlarga o'tgandagina aniq klinik manzaraga ega bo'la boshlaydi.
Shuning uchun "hech yerim og'rimayapti-ku" degan fikr ginekologga borishni kechiktirish uchun asos bo'lmasligi kerak.
Tashxis qo'yish usullari
Displaziyani aniqlash bosqichma-bosqich amalga oshiriladigan jarayon bo'lib, u oddiy ko'rikdan boshlanadi.
Pap-test (suyuqlik tsitologiyasi) - bu displaziyani erta aniqlashning "oltin standarti" hisoblanadi.
Ushbu tahlilda bachadon bo'yni yuzasidan maxsus cho'tka yordamida hujayralar olinadi va mikroskop ostida tekshiriladi.
OPV-test - bachadon bo'ynida yuqori onkogen xavfga ega viruslar bor-yo'qligini aniqlash uchun o'tkaziladi.
Agar Pap-testda o'zgarishlar aniqlansa, navbatdagi qadam kolposkopiya hisoblanadi.
Kolposkopiya - bachadon bo'ynini maxsus mikroskop ostida, bir necha barobar kattalashtirib ko'rishdir.
Tekshiruv davomida shifokor bachadon bo'yniga sirka kislotasi yoki yod eritmasini surtadi (shiller testi).
Sog'lom to'qimalar va displaziya o'choqlari ushbu eritmalar ta'sirida turlicha rangga kiradi, bu esa shubhali joylarni aniqlashga yordam beradi.
Agar kolposkopiya paytida shubhali sohalar aniqlansa, maqsadli biopsiya o'tkaziladi.
Biopsiya - bu eng aniq tashxis usuli bo'lib, unda to'qimaning kichik bir qismi gistologik tekshirish uchun olinadi.
Faqat biopsiya natijasiga ko'ra CIN 1, 2 yoki 3 darajalari haqida yakuniy xulosa beriladi.
Davolash usullari
Displaziyani davolash taktikasi kasallik darajasi, bemorning yoshi, farzand ko'rish rejalari va hamroh kasalliklarga qarab individual belgilanadi.
CIN 1 (yengil daraja) holatida ko'pincha kuzatuv taktikasi tanlanadi.
Chunki yosh ayollarda kuchli immunitet ta'sirida yengil displaziya 1-2 yil ichida o'z-o'zidan o'tib ketishi (regressiya) mumkin.
Bunday holda shifokor har 6-12 oyda takroriy Pap-test va kolposkopiya tayinlaydi.
Shuningdek, qin florasini tiklash va yallig'lanishni davolashga qaratilgan mahalliy muolajalar o'tkaziladi.
CIN 2 va CIN 3 (o'rta va og'ir daraja) aniqlanganda faol davolash choralari ko'riladi.
Destruktiv usullar - bu o'zgargan to'qimani yo'q qilishdir. Bunga kriodestruksiya (suyuq azot bilan muzlatish) va lazerli vaporezatsiya kiradi.
Eksizion usullar - bunda zararlangan to'qima butunlay kesib olinadi. Eng ko'p qo'llaniladigan usul LEEP (yoki radioto'lqinli konizatsiya) hisoblanadi.
LEEP usulida maxsus elektr halqa yordamida displaziya o'chog'i olib tashlanadi va olingan material yana bir bor gistologiyaga yuboriladi.
Pichoqli konizatsiya - displaziya juda chuqur yoki saratonga shubha bo'lganda qo'llaniladigan jarrohlik amaliyotidir.
Dori vositalari bilan davolash asosan yordamchi xarakterga ega bo'lib, antiviral va immunomodulyator preparatlarni o'z ichiga olishi mumkin.
Biroq, dori-darmonlarning o'zi displaziya hujayralarini yo'qotishiga kafolat bermaydi, shuning uchun jarrohlik usullari asosiy hisoblanadi.
Davolashdan so'ng bemor ma'lum vaqt davomida dispanser nazoratida bo'lishi va nazorat tahlillarini topshirib turishi shart.
Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri
Ko'pgina ayollar displaziya tashxisi qo'yilganda kelajakda farzand ko'ra olmaslikdan qo'rqishadi.
Zamonaviy davolash usullari bachadon bo'ynining funksiyasini saqlab qolishga qaratilgan.
CIN 1 darajasi homiladorlikka monelik qilmaydi va homilaning rivojlanishiga ta'sir ko'rsatmaydi.
Agar homiladorlik paytida displaziya aniqlansa, odatda davolash tug'ruqdan keyingi davrga qoldiriladi, faqat muntazam nazorat qilinadi.
Jarrohlik muolajalari, masalan konizatsiya, bachadon bo'ynini biroz qisqartirishi yoki uning elastikligini kamaytirishi mumkin.
Bu kelajakda homiladorlik paytida bachadon bo'yni yetishmovchiligi (istmik-tservikal yetishmovchilik) xavfini biroz oshirishi mumkin.
Biroq, tajribali shifokor nazoratida bunday ayollar ham sog'lom farzandni dunyoga keltirishlari mumkin.
Eng muhimi, homiladorlikni rejalashtirishdan oldin barcha tekshiruvlardan o'tish va agar displaziya bo'lsa, uni oldindan davolashdir.
Displaziyani o'z vaqtida davolash bachadon bo'yni saratonining oldini oladi, bu esa ayolning hayotini va reproduktiv salomatligini saqlab qoladi.
Turmush tarzi va parhez
Displaziyani davolashda va qaytalanishining oldini olishda turmush tarzi muhim rol o'ynaydi.
Birinchi navbatda, chekishdan butunlay voz kechish kerak, chunki nikotin bachadon bo'yni hujayralarining tiklanishiga to'sqinlik qiladi.
To'g'ri ovqatlanish immunitetni mustahkamlash uchun zarurdir.
Ratsionda yashil bargli sabzavotlar, mevalar, dukkakli o'simliklar va donli mahsulotlar ko'p bo'lishi lozim.
Foliy kislotasiga boy bo'lgan mahsulotlar (ismaloq, brokkoli, sitrus mevalar) epiteliy hujayralari regeneratsiyasi uchun foydalidir.
Antidiabetik va antioksidant xususiyatga ega mahsulotlar virusga qarshi kurashishda organizmga yordam beradi.
Jismoniy faollik umumiy qon aylanishini va moddalar almashinuvini yaxshilaydi.
Stressdan saqlanish va yetarli darajada uxlash gormonal muvozanatni saqlashga yordam beradi.
Jinsiy hayotda to'siqli kontratseptsiya (prezervativ) usullaridan foydalanish yangi virus shtammlarini yuqtirib olishdan himoya qiladi.
Profilaktika
Bachadon bo'yni displaziyasining oldini olishning eng samarali usuli - bu OPVga qarshi emlanishdir.
Vaksina eng xavfli virus turlaridan himoya qiladi va jinsiy hayot boshlashdan oldin, o'smirlik davrida qilinishi eng yuqori samarani beradi.
Biroq, JSST tavsiyasiga ko'ra, kattaroq yoshdagi ayollar ham shifokor bilan maslahatlashgan holda emlanishlari mumkin.
Muntazam skrining (Pap-test) - bu ikkilamchi profilaktikaning asosi bo'lib, kasallikni boshlang'ich bosqichda tutishga yordam beradi.
Jinsiy madaniyatni yuksaltirish, tasodifiy aloqalardan qochish va shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish.
Immunitetni kuchli saqlash va surunkali kasalliklarni o'z vaqtida davolash.
Ginekologik ko'riklarga yiliga kamida bir marta, hech qanday shikoyat bo'lmagan taqdirda ham borish.
Zararli odatlardan voz kechish, ayniqsa kashandalikni tashlash.
Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak
Agar sizda quyidagi alomatlar kuzatilsa, navbatdan tashqari shifokor ko'rigiga borishingiz shart:
- Jinsiy aloqadan so'ng paydo bo'ladigan qonli ajralmalar.
- Menstruatsiya tsikli orasidagi qon ketishlar.
- Hayz qonining haddan tashqari ko'p va uzoq davom etishi.
- Qindan keladigan noxush hidli yoki g'ayritabiiy rangdagi ajralmalar.
- Qorinning pastki qismida yoki bel sohasida doimiy simillovchi og'riqlar.
- Jinsiy aloqa paytidagi og'riq yoki noqulaylik hissi.
- Umumiy holsizlik, sababsiz vazn yo'qotish va tana haroratining biroz ko'tarilib turishi.
- Pap-test natijalarida ASCUS, LSIL yoki HSIL kabi yozuvlarning bo'lishi.
Ko'p beriladigan savollar
- Displaziya har doim saratonga aylanadimi?
Yo'q, hamma holatlarda ham saratonga aylanmaydi. CIN 1 ko'pincha o'z-o'zidan tuzalib ketadi. Biroq davolanmagan CIN 2 va CIN 3 darajalari vaqt o'tishi bilan saratonga aylanish xavfi juda yuqori.
- Displaziya jinsiy sherikdan yuqadimi?
Displaziyaning o'zi yuqmaydi, lekin uni keltirib chiqaruvchi Odam papillomasi virusi (OPV) yuqadi. Agar ayolda displaziya bo'lsa, demak erkak kishida ham virus borligi ehtimoli katta.
- Erkaklar ham tekshirilishi kerakmi?
Erkaklar virus tashuvchisi bo'lishlari mumkin. Ularda virus odatda alomatlarsiz kechadi, ammo uzoq vaqt saqlansa, jinsiy a'zolar kondilomalari yoki boshqa muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun urolog ko'rigi tavsiya etiladi.
- Displaziya davolangandan keyin yana paydo bo'lishi mumkinmi?
Ha, kasallik qaytalanishi (retsidiv) mumkin, ayniqsa organizmda virus saqlanib qolsa yoki immunitet sust bo'lsa. Shuning uchun davolanishdan keyin shifokor nazoratida bo'lish shart.
- Sport bilan shug'ullanish mumkinmi?
Displaziya aniqlanganda sport bilan shug'ullanish taqiqlanmaydi. Faqatgina jarrohlik amaliyotidan so'ng 1 oy davomida og'ir jismoniy yuklamalardan cheklanish tavsiya etiladi.
Xulosa
Bachadon bo'yni displaziyasi - bu hushyorlikni talab qiladigan, ammo vahimaga o'rin qoldirmaydigan holatdir.
Tibbiyotning hozirgi darajasi ushbu muammoni samarali va xavfsiz hal qilish imkonini beradi.
Eng asosiysi - vaqtni boy bermaslik va muntazam ravishda shifokor ko'rigidan o'tib turishdir.
O'z sog'lig'ingizga mas'uliyat bilan yondashish orqali siz nafaqat displaziyani, balki bachadon bo'yni saratonini ham butunlay yengishingiz mumkin.
Profilaktika, sog'lom turmush tarzi va o'z vaqtida o'tkazilgan tahlillar uzoq va baxtli hayot garovidir.
Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.
