Ayollarda temir tanqisligi anemiyasi: belgilari va davolash

Ayollarda temir tanqisligi anemiyasi: belgilari va davolash

Temir tanqisligi anemiyasi butun dunyo bo'ylab eng ko'p tarqalgan patologik holatlardan biri bo'lib, Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, u ko'proq reproduktiv yoshdagi ayollar va homiladorlarni o'z domiga oladi.

Ushbu holat organizmda yetarli miqdorda sog'lom qizil qon tanachalari (eritrotsitlar) ishlab chiqarilmasligi natijasida yuzaga keladi, bunga esa asosiy qurilish materiali bo'lgan temir moddasining yetishmasligi sabab bo'ladi.

Akusher-ginekolog sifatida shuni aytishim kerakki, ayollar salomatligi to'g'ridan-to'g'ri qon tarkibidagi temir miqdoriga bog'liq, chunki bu element energiya almashinuvi, immun tizimi va reproduktiv funksiyaning asosi hisoblanadi.

Kasallik nima

Temir tanqisligi anemiyasi – bu qondagi gemoglobin darajasining pasayishi bilan tavsiflanuvchi holat bo'lib, gemoglobin o'z navbatida o'pka orqali olingan kislorodni butun tana a'zolari va to'qimalariga tashish vazifasini bajaradi.

Agar organizmda temir zaxirasi tugasa, suyak ko'migi gemoglobin sintez qila olmaydi, natijada organlar "kislorod ochligi" yoki gipoksiyani his qila boshlaydi.

Tibbiy nuqtai nazardan, anemiyani shunchaki kasallik emas, balki organizmdagi boshqa yashirin muammolarning alomati deb qarash to'g'riroq bo'ladi.

Sabablar va xavf omillari

Ayollarda anemiyaning kelib chiqishiga bir qancha fiziologik va patologik omillar sabab bo'ladi, ularning eng asosiysi hayz sikli bilan bog'liq qon yo'qotishdir.

Ko'p miqdorda va uzoq davom etadigan hayz ko'rish (menorragiya) har oy temir zaxirasining sezilarli darajada kamayishiga olib keladi.

Ginekologik kasalliklar, masalan, bachadon miomasi, adenomioz yoki poliplar surunkali qon ketish manbai bo'lib xizmat qiladi va anemiyani keltirib chiqaradi.

Ikkinchi muhim omil – bu ovqatlanish ratsionida temirga boy mahsulotlarning yetishmasligi, ayniqsa qat'iy vegetarianlik yoki noto'g'ri tanlangan parhezlar bunga sabab bo'ladi.

Oshqozon-ichak trakti kasalliklari, jumladan gastrit, ichak yallig'lanishi yoki seliyakiya (glyuten ko'tara olmaslik) temirning ichakdan so'rilishini qiyinlashtiradi.

Shuningdek, oshqozon yarasi yoki gemorroy kabi yashirin qon ketishlar ham uzoq vaqt davomida sezilmasdan anemiyani kuchaytirishi mumkin.

Belgilar

Anemiya belgilari ko'pincha asta-sekin rivojlanadi, shuning uchun ayollar organizmdagi o'zgarishlarga koib qolishi va ularni shunchaki charchoq deb baholashi mumkin.

Doimiy charchoq hissi, uyquchanlik va hatto dam olgandan keyin ham o'zini tiklay olmaslik anemiyaning eng birinchi belgisidir.

Teri rangining oqarishi, ayniqsa yuz, milklar va tirnoq ostidagi qon tomirlarining rangsizlanishi yaqqol ko'zga tashlanadi.

Hansirash va yurak urishining tezlashishi (taxikardiya) hatto yengil jismoniy harakat vaqtida ham paydo bo'lishi mumkin, chunki yurak kislorod yetishmasligini qoplash uchun tezroq ishlashga majbur bo'ladi.

Bosh aylanishi, quloqlarda shovqin va ko'z oldining qorong'ulashishi miyaga kislorod yetib bormayotganidan dalolat beradi.

Soch to'kilishi, tirnoqlarning mo'rtlashuvi va qoshiqsimon shaklga kirishi, shuningdek, og'iz burchaklaridagi yoriqlar (zaydalar) to'qimalarda temir tanqisligini ko'rsatadi.

G'ayritabiiy ta'm bilish yoki hid sezish, masalan, bo'r, tuproq, muz yeyishga ishtiyoq yoki bo'yoq, benzin hidlarini yoqtirib qolish o'ziga xos simptomlardir.

Tashxis (tekshiruvlar)

Anemiyani aniqlash uchun faqatgina tashqi belgilarga tayanib bo'lmaydi, laboratoriya tekshiruvlari hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Umumiy qon tahlili orqali gemoglobin darajasi, eritrotsitlar soni va ularning hajmi (MCV) o'rganiladi.

JSST mezonlariga ko'ra, homilador bo'lmagan ayollarda gemoglobin 120 g/l dan, homiladorlarda esa 110 g/l dan past bo'lishi anemiya hisoblanadi.

Faqat gemoglobinni tekshirish yetarli emas, chunki organizmda "yashirin temir tanqisligi" bo'lishi mumkin, bunda gemoglobin normada bo'ladi, lekin zaxiralar tugagan bo'ladi.

Buni aniqlash uchun sarumdagi ferritin darajasi tekshiriladi; ferritin – bu organizmdagi temir zaxirasining asosiy ko'rsatkichidir.

Shuningdek, transferrin, zardobdagi temir miqdori va temirning umumiy bog'lovchi qobiliyati (TIBC) kabi qo'shimcha tahlillar talab qilinishi mumkin.

Agar anemiyaning sababi tushunarsiz bo'lsa, ginekologik UZI, gastroskopiya va kolonoskopiya kabi instrumental tekshiruvlar o'tkaziladi.

Davolash usullari

Temir tanqisligi anemiyasini davolash kompleks yondashuvni talab qiladi va faqatgina parhez bilan bu muammoni hal qilib bo'lmaydi.

Asosiy davolash usuli – bu shifokor tomonidan tayinlangan temir preparatlarini qabul qilishdir.

Temir preparatlari tabletka, kapsula yoki tomchi ko'rinishida (og'iz orqali) yoki o'ta og'ir holatlarda vena ichiga yuborilishi mumkin.

Preparatni qabul qilish muddati odatda 3 oydan 6 oygacha davom etadi, chunki gemoglobin ko'tarilgandan keyin ham temir zaxirasini (ferritin) to'ldirish kerak.

Temir preparatlarini S vitamini bilan birga qabul qilish uning so'rilishini yaxshilaydi, lekin sut mahsulotlari, choy va kofe bilan bir vaqtda ichish so'rilishni sezilarli darajada kamaytiradi.

Agar anemiyaning sababi bachadon miomasi yoki poliplar kabi jarrohlikni talab etuvchi kasallik bo'lsa, jarrohlik amaliyoti o'tkazilmasdan turib anemiyani to'liq davolash imkonsizdir.

Turmush tarzini o'zgartirish, yetarli darajada uxlash va stressni kamaytirish ham umumiy holatni tiklashga yordam beradi.

Homiladorlik va reproduktiv salomatlikka ta'siri

Homiladorlik davrida ayol organizmining temirga bo'lgan ehtiyoji ikki baravar ortadi, chunki temir nafaqat ona, balki rivojlanayotgan homila va yo'ldosh uchun ham zarurdir.

Homiladorlikdagi anemiya muddatidan oldin tug'ruq xavfini oshiradi va homilaning bachadon ichida rivojlanishdan ortda qolishiga sabab bo'lishi mumkin.

Tug'ruq vaqtida va undan keyin qon ketish xavfi anemiyasi bor ayollarda ancha yuqori bo'ladi va organizmning yo'qotilgan qonni tiklashi qiyin kechadi.

Reproduktiv yoshdagi ayollarda temir tanqisligi hayz siklining buzilishiga va bepushtlikka bilvosita ta'sir ko'rsatishi mumkin.

Laktatsiya (emizish) davrida ham anemiya ona sutining sifatiga va miqdoriga, shuningdek, onaning tug'ruqdan keyingi depressiyaga moyilligiga ta'sir qiladi.

Profilaktika

Anemiyaning oldini olish uchun birinchi navbatda ratsionni muvozanatlashtirish zarur.

Giyem (hayvonot mahsulotlaridagi) temir organizmga eng yaxshi so'riladigan shakldir, shuning uchun qizil go'sht, jigar, til va baliq mahsulotlarini iste'mol qilish tavsiya etiladi.

O'simlik mahsulotlaridan yasmiq (chechevitsa), loviya, ismaloq, grechka va yong'oqlarda temir ko'p, lekin ularning so'rilishi uchun albatta yangi siqilgan sharbatlar yoki mevalar qo'shilishi kerak.

Har yili kamida bir marta umumiy qon tahlili va ferritin darajasini tekshirtirib turish yashirin tanqislikni erta aniqlashga yordam beradi.

Hayz ko'rish vaqtida ko'p qon yo'qotadigan ayollar ginekolog maslahati bilan profilaktik maqsadlarda temir kurslarini qabul qilishlari mumkin.

Choy va kofeni ovqatlanishdan kamida 1 soat oldin yoki keyin ichish odatini shakllantirish lozim, chunki ulardagi tanninlar temirni bog'lab oladi.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Agar ayolda kuchli holsizlik tufayli hushidan ketish holatlari kuzatilsa, darhol tibbiy yordamga murojaat qilish shart.

Yurak sohasidagi og'riqlar, nafas qisishi va dam olganda ham o'tmaydigan kuchli taxikardiya xavfli belgilardir.

Juda kuchli va to'xtamaydigan bachadondan qon ketishi anemiyaning og'irlashishiga va hayot uchun xavfli holatga olib kelishi mumkin.

Terining to'satdan sarg'ayishi yoki siydik rangining qorayishi gemolitik anemiya (eritrotsitlarning parchalanishi) belgisi bo'lishi mumkin va tezkor tashxisni talab qiladi.

Homilador ayollarda har qanday darajadagi bosh aylanishi va holsizlik shifokor bilan muhokama qilinishi shart.

Ko'p beriladigan savollar

• 1-savol: Faqat olma va anor yeb anemiyani davolasa bo'ladimi?
• Javob: Yo'q, o'simlik mahsulotlaridagi temirning so'rilish darajasi juda past (taxminan 2-5%), shuning uchun anemiya rivojlangan bo'lsa, faqat parhez bilan gemoglobinni tiklab bo'lmaydi; maxsus dori vositalari zarur.
• 2-savol: Temir preparatlari tishlarni qoraytiradimi?
• Javob: Ba'zi suyuq shakldagi temir preparatlari tish emalini vaqtincha bo'yashi mumkin, shuning uchun ularni somoncha (trubochka) orqali ichish yoki qabul qilgandan keyin og'izni chayqash tavsiya etiladi; zamonaviy kapsulalar esa tishga ta'sir qilmaydi.
• 3-savol: Gemoglobin ko'tarilishi bilan dorini ichishni to'xtatsa bo'ladimi?
• Javob: Yo'q, gemoglobin ko'tarilgandan keyin organizmdagi "depo" (zaxira) to'lishi uchun yana bir necha oy davomida profilaktik dozada qabul qilishni davom ettirish kerak, aks holda anemiya tezda qaytalanadi.
• 4-savol: Temir preparatlari qabziyat (ich qotishi) keltirib chiqaradimi?
• Javob: Ha, bu temir preparatlarining keng tarqalgan nojo'ya ta'siri; buni oldini olish uchun ko'proq suv ichish, kletchatkaga boy mahsulotlar yeyish yoki shifokor bilan maslahatlashgan holda preparat shaklini o'zgartirish lozim.
• 5-savol: Nima uchun erkaklarga qaraganda ayollarda anemiya ko'p uchraydi?
• Javob: Buning asosiy sababi ayol organizmidagi fiziologik jarayonlardir: har oylik hayz ko'rish, homiladorlik, tug'ruq va emizish davrida temir sarfi keskin ortadi, erkaklarda esa bunday tabiiy yo'qotishlar mavjud emas.

Xulosa

Temir tanqisligi anemiyasi shunchaki charchoq emas, balki butun organizm tizimlarining ishiga salbiy ta'sir ko'rsatuvchi jiddiy holatdir.

Ayollar o'z salomatliklariga e'tiborli bo'lishlari, yillik tekshiruvlardan o'tishlari va anemiyaning dastlabki belgilarida ginekolog yoki terapevtga murojaat qilishlari zarur.

O'z vaqtida qo'yilgan tashxis va to'g'ri tanlangan davolash rejasi hayot sifatini yaxshilash, ish qobiliyatini tiklash va sog'lom farzand dunyoga keltirishning garovidir.

Ushbu maqola ma'lumot uchun, shifokor ko'rigini almashtirmaydi.

Turmush tarzi va ovqatlanish bo'yicha amaliy maslahatlar

Temir tanqisligi anemiyasini davolashda faqat dori vositalariga tayanib qolmasdan, kundalik turmush tarzi va ovqatlanish ratsionini tubdan qayta ko'rib chiqish lozim. Temirning organizmda so'rilishi juda murakkab jarayon bo'lib, unga ko'plab tashqi omillar ta'sir ko'rsatadi.

• Gidroksil (gem) va nogem temir farqini biling: Go'sht mahsulotlaridagi temir (gem) 15-35% gacha so'riladi, o'simliklardagi temir (nogem) esa atigi 2-10% gacha o'zlashtiriladi. Shuning uchun ratsioningizda mol go'shti, jigar va kurka go'shti asosiy o'rinni egallashi kerak.
• S vitamini — eng yaxshi hamroh: Temir o'zlashtirilishini oshirish uchun har safar ovqatlanganda tarkibida C vitamini bo'lgan mahsulotlarni (limon sharbati, na'matak damlamasi, bulg'or qalampiri, kivi) qo'shing.
• "To'sqinlik qiluvchi" ichimliklardan voz keching: Choy va qahva tarkibidagi tanninlar hamda fitatlar temirning so'rilishini 60-70% gacha bloklashi mumkin. Ushbu ichimliklarni ovqatdan kamida 1-1,5 soat oldin yoki keyin iste'mol qilishni odat qiling.
• Kalsiy bilan masofa saqlang: Kalsiy va temir bir-biriga raqib elementlardir. Sut va sut mahsulotlarini temirga boy taomlar yoki temir preparatlari bilan bir vaqtda iste'mol qilmang.
• Meva va sabzavotlar tanlovi: Ismaloq, grechka, anor va olma tarkibida temir bo'lsa-da, ulardan temirni ajratib olish qiyinroq. Ularni go'shtli taomlarga qo'shimcha sifatida ishlating.
• Jismoniy faollikni nazorat qiling: Kuchli anemiya holatida og'ir sport mashg'ulotlari kislorod tanqisligini kuchaytirishi mumkin. Yengil yurish va nafas mashqlari bilan cheklaning.

Afsonalar va haqiqatlar

Anemiya haqida aholi orasida ko'plab noto'g'ri tushunchalar mavjud bo'lib, ular ko'pincha samarali davolanishga to'sqinlik qiladi:

1. Afsona: "Olma yoki anor yeyish orqali anemiyani tezda davolash mumkin".

Haqiqat: Meva va sabzavotlardagi temir miqdori kam va u juda yomon so'riladi. Masalan, kunlik temir ehtiyojini qoplash uchun inson kuniga 2-3 kg olma yeyishi kerak, bu esa realistik emas. Meva-sabzavotlar yordamchi vositadir, xolos.

2. Afsona: "Gemoglobin ko'tarilishi bilan davolanishni to'xtatish kerak".

Haqiqat: Qondagi gemoglobin normallashgani bilan, to'qimalardagi temir zaxirasi (ferritin) hali ham bo'sh bo'lishi mumkin. Zaxira to'lishi uchun gemoglobin normaga kelgandan keyin ham kamida 2-3 oy shifokor nazoratida davolanish davom ettiriladi.

3. Afsona: "Gemoglabin pastligi faqat kamqonlikni anglatadi".

Haqiqat: Past gemoglobin boshqa jiddiy kasalliklar (ichki qon ketish, onkologik jarayonlar, vitamin B12 tanqisligi) alomati bo'lishi ham mumkin.

4. Afsona: "Temir preparatlari faqatgina tishlarni qoraytiradi va oshqozonga zarar yetkazadi".

Haqiqat: Zamonaviy liposomal yoki xelat shaklidagi temir preparatlari tish emalini zararlamaydi va oshqozon-ichak trakti tomonidan juda yaxshi qabul qilinadi.

5. Afsona: "Homiladorlikda gemoglobin pasayishi — bu tabiiy holat, davolash shart emas".

Haqiqat: Homiladorlikda qon hajmi ortishi hisobiga fiziologik pasayish bo'lishi mumkin, ammo bu chegaradan chiqsa, homila rivojlanishi va ona salomatligi uchun jiddiy xavf tug'diradi.

Bemorlar uchun shifokor maslahati

Akusher-ginekolog sifatida men har bir ayolga o'z organizmiga e'tiborli bo'lishni va quyidagi tavsiyalarga amal qilishni maslahat beraman:

• Hayz siklingizni nazorat qiling: Agar siz bir oyda 80 ml dan ortiq qon yo'qotayotgan bo'lsangiz (gigiyenik vositalarni har 2 soatda almashtirish, yirik laxtalar tushishi), bu zudlik bilan ginekolog ko'rigiga borish uchun sababdir. Ko'p qon yo'qotish to'xtatilmaguncha, hech qanday temir preparati muammoni to'liq hal qilmaydi.
• Tahlillar ketma-ketligi: Har yili kamida bir marta umumiy qon tahlili bilan birga ferritin miqdorini tekshirib turing. Ferritin darajasi 30 ng/ml dan past bo'lishi — bu hali anemiya boshlanmasdan oldingi "qizil chiroq"dir.
• O'zboshimchalik bilan davolanmang: Temirning ortiqcha miqdori (gemosideroz) ham organizm uchun toksik bo'lishi mumkin. Shuning uchun dori shakli va dozasini faqat mutaxassis belgilashi shart.
• Homiladorlikni rejalashtirish: Homilador bo'lishdan kamida 3 oy oldin temir zaxirangizni tekshiring. Anemiya bilan boshlangan homiladorlik toksikozning og'ir o'tishi va tug'ruqdan keyingi depressiyaga sabab bo'lishi isbotlangan.

Qo'shimcha savol-javoblar

1. Savol: Nega temir tabletkalarini ichganimda ich qotishi yoki ko'ngil aynishi kuzatiladi?

Javob: Bu temir preparatlarining eng ko'p uchraydigan nojo'ya ta'siri. Temir tuzlari ichak shilliq qavatini biroz ta'sirlashi mumkin. Agar bu sizda kuzatilsa, shifokoringiz bilan maslahatlashib, preparat shaklini o'zgartirishingiz (masalan, suyuq shaklga yoki tomir ichiga yuboriladigan shaklga) yoki dozani bo'lib-bo'lib ichishingiz mumkin.

2. Savol: Gemoglobinim 125 g/l (normada), lekin doim charchayman va sochlarim to'kiladi. Bu anemiya bo'lishi mumkinmi?

Javob: Ha, bu "yashirin (latent) temir tanqisligi" deb ataladi. Bunda qondagi gemoglobin miqdori normada bo'lsa-da, ferritin (zaxira temir) miqdori keskin pasayib ketgan bo'ladi. Hujayralar darajasida temir yetishmayotgani uchun siz yuqoridagi belgilarni his qilasiz. Ferritin tahlilini topshirishni tavsiya qilaman.

3. Savol: Vegetarian ayollar anemiyadan qanday himoyalanishi mumkin?

Javob: Go'sht yemaslik anemiyaga moyillikni oshiradi. Vegetarianlar dukkakli mahsulotlar (yasmiq, no'xat), yong'oqlar va urug'larni ko'p iste'mol qilishlari kerak. Biroq, ulardagi temir yomon so'rilgani uchun, bunday ayollarga ko'pincha profilaktik dozada temir qo'shimchalarini qabul qilish tavsiya etiladi.

4. Savol: Temir preparatlarini qabul qilganda nimalarni yeyish taqiqlanadi?

Javob: Preparatni qabul qilgandan keyin 2 soat davomida sut, qatiq, pishloq, tvorog, kuchli choy, qahva va kepakli non yemaslik kerak. Shuningdek, antatsidlar (oshqozon kislotasini kamaytiruvchi dorilar) ham temir so'rilishini to'xtatadi.